Kolejnym problemem jest stan branżowych mediów, co dotyczy nie tylko gier, ale całego ekosystemu wokół kultury i rozrywki. W epoce contentu krytyczny dystans między między mediami a tymi, którzy dostarczają treści, nie tylko się skrócił, ale również został zamieniony na pas transmisyjny przysług. Dostarczę ci ekskluzywną informację, ale nie pisz o nas krytycznie. Dostaniecie grę przed premierą, ale przymknijcie oczy na pewne niedoróbki. W przypadku Cyberpunka 2077 nie brakowało skandalicznych praktyk, które de facto pozbawiły konsumentów prawa do rzetelnej informacji przed zakupem. Przed premierą recenzujący dostali tylko wersję na PC (o wiele bardziej stabilną i dopracowaną niż te konsolowe), a do terminu embarga można było pokazywać tylko materiały filmowe dostarczone przez CDPR. W tym kontekście nie dziwią wysokie oceny wystawione niedokończonemu produktowi – na mocnych komputerach gra działa porządnie. Co prawda ci, którzy zakupili wersję konsolową ze zgrozą odkryli skalę szwindla, ale cóż – nikt nie chciał wkurzać CDPR (i narażać się na trafienie na czarną listę), a już tym bardziej zajadłych graczy, którzy na najdrobniejszą krytyczną uwagę czy wieści o problemach w produkcji reagowali ujadaniem w komentarzach. Kapitalizm jest skonstruowany na konsumpcji, ale konsumpcji zależnej od zaciemniania obrazu, marketingowych kłamstw i rozbuchanych oczekiwań. Nie podejmujemy konsumenckich decyzji na podstawie faktów, ale emocjonalnej inwestycji i impulsów podyktowanych reklamowymi treściami. W przypadku Cyberpunka FOMO było tak potężne, że dotknęło nawet ludzi sceptycznie nastawionych do CDPR, czy nawet zażenowanych skalą marketingowych działań firmy. Media, zamiast studzić emocje i wskazywać na to, że może powinniśmy mieć bardziej realistyczne oczekiwania, skostniałe ze strachu przed wydawcą i publicznością pompowały ten balonik, mimo, że co bardziej przenikliwi i samodzielni (Jim Sterling na zawsze w naszych sercach) widzieli, dokąd to wszystko zmierza. Najzabawniejsze jest to, że w ostatnich latach mieliśmy dwa głośne przypadki, gdzie stało się coś bardzo podobnego, ale reakcje mediów były zgoła odmienne. Anthem, wyhajpowana produkcja legendarnego studia BioWare i Fallout 76, ostatnia część popularnej serii Bethesdy, również wyszły niedokończone i zabugowane. Różnica jest taka, że nie mogły liczyć na przychylność mediów w takim stopniu, jak CD Projekt RED. Polska firma zrobiła wszystko, by wykształcić niemal symbiotyczną relację z mediami, taka Bethesda już od dłuższego czasu jest branżowym chłopcem do bicia. Zachowując proporcje (bo jednak oba te tytuły są o wiele gorsze niż Cyberpunk 2077), ani Anthem, ani Fallout 76 nie mogły liczyć na recenzje pod tytułem: gra jest pełna błędów i ledwo działa, ale jest super! A nagłówki wielu opinii o polskiej produkcji były dokładnie takie. Na koniec tego wątku taka drobna uwaga: jeśli wydawca dostarcza niedokończony produkt z błędami, to ów produkt dobry być nie może. Tego rodzaju absurd jest właściwy wyłącznie dla branży gier. Wyobrażacie sobie, żeby recenzje filmów wyglądały w podobny sposób? Co prawda obraz zerwał się w połowie seansu na minutę, a co kwadrans wyłączał się dźwięk, ale ten film jest naprawdę świetny!

Nie chciałbym, żeby zrozumiano mnie źle, bo nie mam zamiaru odbierać komuś jego przyjemności. Jeśli gracie w Cyberpunka 2077 i bawicie się świetnie – super! Jako posiadacz PS4 poczekam jeszcze chwilę, aż gra krwią i łzami pracowników i pracowniczek CD Projekt RED zostanie doprowadzona do akceptowalnego stanu, chociaż mam niejasne podejrzenia, że jest multum ciekawszych tytułów. Cieszy również spora selekcja naprawdę dobrej polskiej muzyki w grze – może ktoś przy tej okazji zainteresuje się naszą sceną mocniej. Również pewnego rodzaju znormalizowanie gier w mainstreamie przez Cyberpunka jest raczej pozytywne w szerszej perspektywie (chociaż trochę smuci, że pierwszym kontaktem części ludzi z grami będzie strzelanka tak edgy, że można się pociąć). Ale nie da się ukryć, że wydawca najzwyczajniej w świecie oszukał publiczność. Prezentując nieprawdziwe materiały marketingowe, ograniczając dostęp do informacji, obiecując brak crunchu. CD Projekt RED zachował się jak wiele nieodrodnych dzieci tej ziemi – postawił na hasło na przypale albo wcale. Ładując miliony dolarów w marketing, wciskał ludziom opowieści nadprzyrodzone, w typowo polaczkowy sposób myśląc, że jakoś to będzie. Najgorsze jest to, że w jakimś sensie to zadziała. Wystarczyły oficjalne przeprosiny, a już krytyczne przez weekend media pałają sympatią do wydawcy. Oszukanie konsolowej części publiczności, koszmarny crunch, który potrwa pewnie do wiosny, kolejny głośny tytuł, który trafia w ręce ludzi w stanie trudnym do zaakceptowania – to wszystko nie ma już znaczenia, bo CDPR przeprosiło. Ta historia będzie się powtarzać, tak, jak powtórzyło się Destiny, jak powtórzył się Anthem, jak powtórzył się Fallout 76. Bo mechanizmy są wciąż te same. Późny kapitalizm karmi się rozbudzonymi przez marketing inwestycjami emocjonalnymi i jest podatny na bezwzględny dyktat pasożytów, przepraszam, udziałowców. Słaba pozycja mediów, które zamiast kontrolować, dają się korumpować, tylko dopełnia tego obrazu nędzy. Zastępy wypranych przez korporacje pożytecznych idiotów będą bronić swojej zabawki tak zajadle, że gnębią tych, którzy apelują o lepsze standardy. Wobec premiery Cyberpunka 2077 użyłem słowa katastrofa, ale jest to katastrofa, jakich wiele na naszej ziemi – przykryją ją sprytne słowa i nowe historie, nikt nie wyciągnie żadnych wniosków. Zresztą CD Projekt RED ma już jedną podobną katastrofę na koncie – konsolową premierę Wiedźmina 3. I co? I nic, historia powtórzyła się znowu, a Dziki Gon uznaje się, poniekąd słusznie, za jedną z najlepszych gier w historii, bo po jakimś czasie został naprawiony. Tymczasem karawana idzie dalej, CDPR już zaczyna odbijać się na giełdzie.

Można tak w nieskończoność. Mnie ostatecznie złamała wiadomość o przejęciu Polska Press przez Orlen, co oznacza, że pisowska władza ma w swych szponach nie tylko media publiczne, ale także większość prasy i portali lokalnych. To nie musi od razu oznaczać scenariusza węgierskiego, ale jest kolejnym uderzeniem pałką w potylicę demokracji. Przez partyjne gmeranie odpłyną czytelnicy i czytelniczki, sporo tytułów może się zamknąć (casus Trójki, która choć nie zamknięta, to ledwo zipie), a propagandowe przekazy dnia będą rozpowszechniane również lokalnymi kanałami. Nie mówiąc o tym, że czeka nas zmasowany atak na samorządy przed wyborami w 2023 roku – w końcu to ostatnie bastiony jeszcze nie podbite przez PiS. Mieszkanie w Polsce to zawsze był wybór ekstremalnego stylu życia, a będzie tylko gorzej. Siedząc pogrążony w czarnych chmurach, pomyślałem, że chcę odpoczynku od świata. Chcę świąt, z dużą choinką, która pojawiła się w domu pierwszy raz w moim dorosłym życiu, z piosenkami świątecznymi (nieważne czy Paula McCartney’a czy z jamajskiej składanki Trojana), poważnie rozważam również sweter z reniferem lub przynajmniej listkami gandy. Po tym koszmarnym roku chwila udawania, że świat nie rozpada się na płonące kawałeczki jest dokładnie tym, czego potrzebujemy wszyscy. I święta mogą dać takie wytchnienie na moment.

Pytanie, co to może oznaczać dla mojego pokolenia, z braku laku nazywanego milenialsami. Spora część z nas nie jest zbyt religijna, więc katolickie atrybuty typu dzieciątko na sianku i opłatek odpadają. Tradycyjna kuchnia wigilijna jest… kontrowersyjna, mówiąc dyplomatycznie. Z drugiej strony, przynajmniej jakiś segment milenialsów podziela wartości, które wiążą się tradycyjnie ze świętami. Jesteśmy blisko z przyjaciółmi, lubimy uważać się za wrażliwych (również na ludzkie i zwierzęce nieszczęście, o czym zaświadczą zbiórki charytatywne w mediach społecznościowych), ba, niektórzy dość mocno się wkręcili w gotowanie. Wegańska wigilia w gronie woke znajomych? Czemu nie! Można nawet skierować negatywne uczucia w stronę konkretnych potraw. Zasypać homofoba i faszystę Czarnka w kutii, kręcąc mu makiem nad jego tępym łbem. Można tłuc boczniaki pod wegańskiego karpia, myśląc, że to Kaczyński. W farszu do pierogów widzieć zakłamanego rzecznika Komendy Głównej Policji Mariusza Ciarkę, powoli znikającego pod ciastem – z perspektywy pieroga ciężko mu będzie mówić, że gazowanie posłanek to odpieranie ataku agresywnych jednostek. Ziobro jako zakwas na barszcz z uszkami? Poproszę! Tak stworzone potrawy idą do żołądka, gdzie kwasy robią swoje, a potem dokładnie tam, gdzie powinna trafić obecna władza – do kanalizacji.     

Ale zasługujemy na moment wytchnienia, najlepiej w gronie rodziny – tej prawdziwej, czyli tej, którą sobie sami wybraliśmy, a nie tej, na którą skazały nas toksyczne więzy krwi. Konkurentów jest wielu, ale można bezpiecznie założyć, że 2020 przejdzie do historii jako jeden z najgorszych roczników w Polsce po 1945 roku. Czy 2021 będzie lepszy? Wolę o tym nie myśleć, na razie czekam na kubek ciepłej herbaty i tę ryjącą banię, leniwie napisaną piosenkę świąteczną McCartney’a. Zasłużyłem na to!

Przede wszystkim dlatego, żeby uniknąć nagradzania słów antagonizujących czy degradujących – analogicznie w konkursie nie mają szansy także sebiks, grażyna i janusz. Jak można przewidywać, zawrotna kariera julki w tegorocznej edycji to akcja zorganizowana – kapituła jako dowód przytacza ogromną ilość identycznych, kopiowanych i wklejanych definicji (przy zgłaszaniu słowa należy napisać jego definicję). Zorganizowana głównie przez tych, których owe julki bolą najbardziej, czyli skupionych wokół najmroczniejszych zakątków Wykopu i innych incelsko-prawackich nor samczyków. Decyzja jest dyskusyjna, oczywiście. O ile jakoś trafia do mnie argument o ograniczaniu manipulowania wynikami (chociaż mam dobry kontrargument: to jest efekt otwartego plebiscytu w internecie, czyli warto wypić piwo, które się nawarzyło), tak sztuczne przykrywanie konfliktów społecznych wyrażanych językiem już mniej. Rozumiem, że w kapitule Młodzieżowego Słowa Roku nie zasiada grono edgelordów z Riną Sawayamą na uszach, ale takie łagodzenie na siłę kwalifikuje się na przewinienie boomiarstwa z premedytacją w stopniu drugim (pierwszym jest szerowanie memów z Soku z buraka).

Może chciałbym ciągnąć dyskusję dalej w stronę takich argumentów, ale dość szybko zorientowałem się, że nieświadomie stałbym się sojusznikiem najgorszych wykopowych piwniczaków. Dla nich ten niewinny w swej istocie plebiscyt jest kolejnym bastionem walki z polityczną poprawnością. Nie mówiąc o tym, że otwarcie konkursu na manipulacje zorganizowanych grup skończy się rytualną naparzanką najróżniejszych plemion, nie zawsze eleganckich w swych poglądach. Chciałbym otwartej wymiany myśli w internecie, ale jednocześnie zdaję sobie sprawę z tego, jak koszmarne to miejsce, gdzie hulają wiatry naziolstwa, incelstwa, czy zwykłej ignorancji. Dlatego musimy montować bezpieczniki gdzie się da – kasować nienawistne komentarze, blokować toksycznych zawodników, czy usuwać julkę z plebiscytu.

Ciekawą kontynuację tej historii znajdziemy na wallu Bartka Chacińskiego, który niejako stał się jedną z twarzy tego konkursu. Otóż w komentarzach pod decyzją kapituły trwa regularna inceliada, w której padają tradycyjne argumenty stosowane przez młodociane prawactwo spod znaku nienawiści do kobiet i anime dziewczynek ubranych w hitlerowskie mundury. Ba, stateczny pan redaktor został nawet nazwany simpem, co w internetowej kulturze 2020 jest najgorszą obelgą (simp to mężczyzna przesadnie uległy wobec kobiet, o problematyczności tego określenia nie mamy czasu dzisiaj pogadać, a chyba warto). Słowem wydzieranym najgłośniej jest oczywiście CENZURA, ale nie brakuje też lojtnantów dobrej rady, którzy coś pierdaczą o DATA SCIENCE. Ten groteskowy najazd zrodził się pewnie na Wykopie, który od dłuższego czasu jest uboższym krewnym 4- i 8chana (a chciałoby się, żeby to był chociaż polski reddit, co jest i tak poprzeczką ustawioną stosunkowo nisko).

W internecie od dawna trwa wojna kulturowa, rewelacyjnie uchwycona w dokumencie Feels Good Man. Lotne brygady piwniczaków, którzy z różnych powodów są na bakier z progresywnymi procesami społecznymi, nie przepuszczą żadnej okazji, żeby zaorać. To może być post z artykułem o osobie LGBTQ+ w nowym filmie, to może być Młodzieżowe Słowo Roku, to może być Strajk Kobiet – sieciowe prawactwo musi ciągle potwierdzać swoją tożsamość, wzmacniać jedyne i bardzo kruche fundamenty swojego jestestwa. Do jakiegoś stopnia to rozumiem, nasz świat jest piekłem, dla wielu ludzi piekłem samotnym, więc znalezienie grupy wsparcia jest dobrym sposobem na przetrwanie. Ale alt-prawica, niezależnie od szerokości geograficznej, myli to wsparcie z reakcyjną plemiennością. Progresywne procesy, które dążą do wygaszenia tego piekła dla wszystkich, są mylnie identyfikowane jako jego źródło. I tak trwa ta upiorna parada coraz większej radykalizacji chłopców, którzy zostali z tyłu cywilizacji, często nawet nie z własnej winy. Mówiąc szczerze, nie wiem, jak ich wyciągać z wykopowego bagna, kusząc się o szczerość jeszcze większą – patrząc po stopniu kulturowego spaczenia, które tam obowiązuje, chyba nawet nie chcę tego robić. Nie użyję słowa na c, ale jedynym wyjściem jest pozbawianie platformy, kasowanie komentarzy, banowanie. Praca syzyfowa, niewdzięczna, o dużej szansie niepowodzenia, ale walka z regularnie wybijającym, prawackim szambem do lekkich nie należy. Przy okazji – dla mnie słowem roku jest foliarz i wcale się z tego nie cieszę.

Mimo tego, że kobiety stanowią większość osób zatrudnionych w sektorze kultury (61%), to zarabiają średnio 400 złotych mniej niż mężczyźni – a problem pogłębia również fakt, że płace w kulturze wynoszą 85% średniej pensji w całej gospodarce. Bolączką jest również brak reprezentacji. Obserwując działanie większości festiwali w Polsce można stwierdzić, że reprezentacja kobiet na koncertach nie jest rzeczą naturalną. Zwykle w programowaniu myśli się o mężczyznach. Oczywiście wynika to też z faktu, że historia zrobiła swoje w tym kierunku, głęboko zniechęcając kobiety do wykonywania tego zawodu, co sprawiło, że jest ich znacznie mniej niż mężczyzn (przez krytykę w XIX wieku, mit wielkiego kompozytora, maskulinizm, machismo rating). Podobnie jest z kierowniczymi stanowiskami instytucji muzycznych, głównie festiwali — rzadko zajmują je kobiety – mówi Monika Szpyrka. Wtóruje jej Żaneta Rydzewska: mam wrażenie, że w ostatnich latach coraz więcej kobiet zajmuje w instytucjach kultury wyższe stanowiska, które do niedawna były wyłącznie domeną mężczyzn. Trudno tu zapewne mówić o równowadze, pytanie jednak, czy na przykład narzucony parytet płci spełniałby kryterium odpowiedniej reprezentacji? Jestem pewna, że możliwości konkretnych jednostek w tym zakresie są niezależne od płci. Z moich obserwacji wynika jednak, że są takie obszary kultury i takie środowiska artystyczne, do których kobiety wciąż z trudem są dopuszczane. Mam nadzieję, że będzie się to zmieniało, tym bardziej, że coraz więcej jest kobiet artystek. Ponownie wracamy do tego, że zmiany, choć są widoczne, to odbywają się w tempie stanowczo niewystarczającym.

Monika Szpyrka dostrzega również to, że rodzime środowisko muzyczne jest z pewnymi kwestiami do tyłu względem innych obszarów sztuki: late 90-te były czasem rozwoju amerykańskiej muzykologii feministycznej (przede wszystkim za sprawą Susan McClary, Marcii J. Citron, Ruth A. Solie i Susanne Cusick), wcześniej, konkretnie od około lat 70-tych, pojawiała się w innych dziedzinach (filmoznawstwo, literaturoznawstwo). To dosyć ważne w kontekście tego, co działo się wówczas w Polsce. Tematy społeczne, między innymi też feminizm, zaczęły coraz częściej pojawiać się w sztuce, ale w większości wizualnej, w głównej mierze za sprawą sztuki krytycznej (przede wszystkim dzieła Katarzyny Górnej). Sztuki wizualne zawsze były bardziej aktualne niż muzyka i odważniejsze, szokujące (jak np. abject art). Prawdopodobnie wynikało to z większej świadomości artystów, ale też specyfiki medium, jego podatności na takie działania. W polskiej muzyce do dzisiaj to temat tabu, w szczególności w środowiskach akademickich. Z własnego doświadczenia wiem, że trzeba posługiwać się naprawdę mocnymi argumentami, żeby udowodnić, że napisanie pracy dyplomowej na ten temat („Wątki feministyczne podejmowane przez kompozytorki w wybranych utworach przełomu XX i XXI wieku”) jest bardzo potrzebne i ważne. Panuje przeświadczenie, że pierwsza fala feminizmu zrobiła wszystko w kierunku równouprawnienia i że sprawa jest już nieaktualna. Jak wiadomo, szczególnie obserwując obecną sytuację w kraju, kwestia ta może się w każdej chwili zmienić. Jak podkreślała Simone de Beauvoir: „Nie zapominajcie, że wystarczy kryzys polityczny, gospodarczy albo religijny, żeby prawa kobiet były na nowo kwestionowane. Musicie być czujne przez całe życie”. W tle czai się również mniej lub bardziej wypowiedziany konflikt pokoleniowy. Mam wrażenie, że obecnie zarówno młodzi twórcy, jak i twórczynie muzyki nowej zmagają się z podobnymi problemami wynikającymi z protekcjonalnego i nierównego traktowania przez starsze pokolenie – kontynuuje Szpyrka. Liczą się układy, kontakty, bartery, a twórczość i jej wartość zostaje zepchnięta na szary koniec. Również mentalność starszych pokoleń jest bardzo krzywdząca, moralizatorska, odrzucająca wszelką inność, konserwatywna, trzymająca się za wszelką cenę starych, patriarchalnych porządków. Negatywne podejście do feminizmu zarówno kobiet, jak i mężczyzn wiąże się prawdopodobnie z obawą przed utraceniem stabilizacji, jaką kształtował przez lata system, strachu przed nowością. Zapomina się jednak, że feminizm to przede wszystkim równość, która niesie za sobą także sprawiedliwe traktowanie mężczyzn. Przykładem może być choćby zniesienie stereotypowych odpowiedzialności, w które wtłoczył ich system, na przykład w byciu jedyną finansową ostoją rodziny, silnym psychicznie i fizycznie człowiekiem potrafiącym tłumić emocje.

Na szczęście, sytuacja w świecie muzyki klasycznej się poprawia. Żaneta Rydzewska: gdybym miała sobie wyobrazić, że mogłabym umieścić obecną siebie w rzeczywistości sprzed 30 lat, to myślę, że w dziedzinie, którą się zajmuję, miałabym znacznie trudniej. Mam wrażenie, że zarówno w kulturze, jak i wielu innych obszarach, kobiety mają coraz więcej do powiedzenia i coraz częściej są uznanymi specjalistkami. Obraz roli kobiety w społeczeństwie stopniowo się zmienia, jednak pewne schematy myślenia na temat kobiet są tak mocno zakorzenione w naszej kulturze, że wciąż bywają odczuwalne na różnych poziomach, w szczególności na płaszczyźnie zawodowej. Progres widzi także Monika Szpyrka: moje pokolenie próbuje bardzo wiele zmienić. Temat staje się obecny, nie tylko w krytyce muzycznej, ale również w twórczości. To bardzo ważne. Niektóre instytucje kultury, festiwale też zaczynają widzieć problem, pojawia się coraz więcej koncertów parytetowych, działania w zakresie historii kompensacyjnej — promowania zapomnianej twórczości kompozytorek. Mam nadzieję, że w większości jest to działanie szczere, a nie wynikające z trendu, bądź komercyjnych pobudek. Myślę, że przełomowym momentem było powstanie grupy Gender Relations in New Music (GRINM) w 2016 roku, zainicjowaną przez amerykańską kompozytorkę Ashley Fure oraz antropolożkę i teoretyczkę kultury Georginę Born. Grupa powstała głównie po to, aby niwelować nierówności płciowe, klasowe i rasowe, które obecne są w instytucjach związanych z muzyką nową oraz scenami na całym świecie.

Sądząc po rozmowach z młodymi kobietami zajmującymi się muzyką klasyczną, równościowy postęp powoli zaczyna docierać do nawet najbardziej zmurszałych gmachów okopanych w tradycji. Coraz ważniejsza zaczyna być kwestia reprezentacji, do tej pory zaniedbywana. Warto walczyć o równość, szczególnie na płaszczyźnie języka, bo podstawowe narzędzia komunikacji przekazują pewne wartości na nieświadomym poziomie, co skutkuje wieloma szkodliwymi nawykami o szerokich konsekwencjach. Dla całego społeczeństwa, nie tylko dla kobiet.

Kompozycje Moniki Szpyrki, Żanety Rydzewskiej, Anny Sowy, Martyny Koseckiej, Teoniki Rożynek oraz Niny Fukuoki zostaną odegrane przez Paulinę Woś, Orianę Masternak, Barbarę Papierz, Aleksandrę Gołaj, Alenę Budziñákovą-Palus oraz Martynę Zakrzewską na koncercie Formy Żeńskie 25 listopada o godzinie 20:00 w ramach festiwalu Sacrum Profanum. Koncert będzie można obejrzeć na platformie Kraków Play. Więcej informacji na temat tego wydarzenia znajdziecie tutaj. Festiwal Sacrum Profanum zaczął się 28 października i potrwa do 6 grudnia – wszystkie wydarzenia będzie można obejrzeć online. Więcej informacji na temat całego line-upu znajdziecie tutaj.

Jest w tym oczywiście polityczna metoda. Faszyści są potrzebni PiS-owi podwójnie. Po pierwsze, jako środek na wycięcie konkurencji po prawej stronie. Bąkiewicz, skłócony z częścią środowisk narodowych, coraz bardziej dryfuje w stronę PiS-u (zresztą karierę zaczynał od Klubu Gazety Polskiej). O nadziei na ciepły i udany związek partii rządzącej z narodowcami świadczy nie tylko udział premiera i prezydenta w zeszłorocznym Marszu, ale także przekazy idące z TVP. Trudno posądzić państwową telewizję o samodzielność w formułowaniu komunikatów, a zatem te wszystkie bajki o niemieckiej Antifie i innych prowokatorach, de facto zdejmujące odpowiedzialność z narodowców za wandalizm, muszą mieć błogosławieństwo Nowogrodzkiej. Zresztą siepacz polskiej kultury, minister Gliński również bajdurzył o różnych prowokatorach i bełkotał coś o tym, że nie znamy faktów i nie wiemy, kto rzucał kamieniami, jacy to prowokatorzy. Otóż wiemy, wiemy aż za dobrze. Gdy podpalano mieszkanie na drodze Marszu, Bąkiewicz stał dosłownie metr od sprawców.

Drugi powód przydatności narodowców to oczywiście kolejne ataki na Strajki Kobiet. Przywoływany wcześniej upadły moralnie Gliński winę za zamieszki zrzucił na atmosferę podgrzewaną od kilku tygodni nielegalnymi protestami na ulicach. Rzeczniczka PiS, Anita Czerwińska wprost mówiła o tym, że odpowiedzialni są politycy opozycji, bo od wielu tygodni uczestniczą w nielegalnych zgromadzeniach. Brakowało tylko tego, żeby dopowiedziała, o jakie marsze chodzi, ale to oczko puszczone jest wyjątkowo ciężko. Natomiast przy okazji jej wypowiedzi znowu wracamy do punktu pierwszego: w środę widziałam jednego z posłów Konfederacji, który wręcz zachęcał do określonych zachowań. Wycinamy Konfederację, obwiniamy Strajk Kobiet – ot, dwie pieczenie na jednym, pisowskim ogniu toksycznych odpadów. Żyjemy w kraju, w którym szefem MSWiA jest przestępca (wyrok za aferę gruntową, ułaskawiony bezprawnie przez prezydenta Dudę) – Mariusz Kamiński nie omieszkał wykorzystać zamieszek do zagrożenia zaostrzeniem kursu wobec wszystkich demonstracji. Wobec kolejnych zgromadzeń, podczas których miałoby dochodzić do podobnych aktów przemocy i agresji, bez względu na to kto jest organizatorem takich zgromadzeń, będą podejmowane analogiczne i bardzo stanowcze działania policji. Nie trzeba dodawać, kogo miał na myśli.

Flirt PiS-u ze skrajną prawicą to przerażające widowisko. Z jednej strony taryfa ulgowa prowadzi do bezkarnych aktów wandalizmu i kapitulacji służb 11 listopada (tych rzekomych kilkaset zatrzymań to przecież kropla w morzu potrzeb), z drugiej do legitymizacji najbardziej ohydnych poglądów nacjonalistycznych w przestrzeni publicznej. Oczywiście, łaska narodowców na pstrym koniu jeździ i ta polityczna kalkulacja jest dość ryzykowna – w trakcie tegorocznego Marszu Niepodległości padały hasła antyrządowe, a nawet sugestie ruszenia pod siedzibę PiS-u. Kalkulacje polityczne na bok, wypuszczanie demona faszyzmu z butelki to najgorsze, co można zrobić, bo jego powrót do zamknięcia jest bardzo trudny. A że narodowcy już teraz czują się grubo dowodów jest aż nadto. Jako naród mamy bardzo żyzną glebę do rozwoju faszystowskich zgniłków. PiS igra z ogniem, dosypując kolejne dawki nawozu. Jarosław Kaczyński, kierując do skrajnych środowisk odezwę o obronie kościołów myślał, że kupuje sobie zwolenników. A po prostu oddał za darmo licencję na przemoc.

To tylko jeden z wielu wyskoków Borata z Woronicza za Oceanem, ale trzeba przyznać, że ten jest dość imponujący. Po skandalicznym zachowaniu Pereiry pojawiły się plotki o jego dymisji jako szefa internetowego serwisu TVP Info, ale sam zainteresowany je zdementował. Nie łudzimy się, że bez całkowitej zmiany władzy, na Woronicza pojawi się świeże powietrze dziennikarskiej rzetelności. Przynajmniej lolcontentu sporo!

Z drugiej strony trudno się tym ludziom dziwić. Pyeongtaek w oczach Kima Yong-hoona to miasto brzydkie i obce, wyblakłe od braku perspektyw, gdzie jedynych kolorów dostarczają szemrane przybytki. Ludzka mizeria dryfuje na oceanie długów, niezależnie od tego, czy mówimy o lotniskowym urzędniku oszukanym przez partnerkę, czy pracowniku sauny, który nie może zapłacić czesnego swojej córki. Intryga z torbą LV, naciąganie „frajera” na przekręt z walutą, zabójstwo męża w celu otrzymania odszkodowania z polisy – żaden pomysł nie jest zły, by spróbować odwrócić los. A ten bywa upiornie figlarny. Raz paczka Lucky Strike’ów ratuje życie, innym razem je odbiera. Pomyłkowe morderstwo doprowadza sprawcę do obłędu, ale ostatecznie okazuje się być sprawiedliwością wymierzoną gwałcicielowi migającemu się od odsiadki. Ta przewrotność przenosi się również na widza – Bestie na krawędzi prowokują nas do lokowania sympatii i współczucia, tylko po to, żebyśmy szybko pożałowali swojej decyzji.

Bestie na krawędzi to znakomita pozycja jak na debiutancki film. Gra aktorska bywa kapitalna, a tempo jest wciągające praktycznie od początku do końca. Przyczepić się można do muzyki – jest bardzo nierówna, rozpięta między mocno niestosownym pop-rockiem z telenoweli a dramatycznymi bębnami. Na szczęście to wada, która w niewielkim stopniu przysłania zalety filmu. Kim Yong-hoon wie, co chce powiedzieć i bardzo adekwatnie dobiera narzędzia, by to zrobić. Z pomiędzy dość ponurej diagnozy społecznej wyziera sprawność w operowaniu narracyjnymi zabiegami, co sprawia, że Bestie na krawędzi to wyśmienity thriller. Nawet jeśli reżyser nie stawia odkrywczej tezy na temat ludzkiej natury, to dla samej makabrycznej rozrywki warto sięgnąć po ten tytuł – niektóre zwroty fabularne i pełne napięcia sceny przyprawiają o palpitację serca. A że przy okazji to kolejna przypowieść o chciwości – no cóż, patrząc wokół wygląda na to, że żadna z dotychczasowych nie przyniosła żadnego skutku, więc potrzebujemy ich jeszcze więcej.             

Kiedy miałem 7 lub 8 lat, zakonnica prowadząca religię kazała nam założyć ręce za nasze małe krzesełka w wybitnie niewygodny sposób, wygiąć się do tyłu i siedzieć tak kilkanaście minut – symulowaliśmy pozycję Jezusa na krzyżu; to oczywiście znęcanie się nad dziećmi, dodatkowo epatowanie makabrą, którą potem znalazłem dopiero w grach wideo, kiedy grafika 3D osiągnęła swoje dojrzałe stadium;

Ksiądz rzucający przedmiotami we mnie i moich gimnazjalnych rówieśników: to był jego sposób nawet nie na dyscyplinę, ale takie sportowe rozpoczęcie lekcji religii;

Katechetka w liceum, swoją drogą położna (kto tych ludzi wpuszcza do szpitali, nie wiem), która praktycznie co drugą lekcję siała antyaborcyjną i antyseksualną propagandę, łącznie z pokazywaniem pełnych zgrozy zdjęć uszkodzonych płodów; dzięki niej znam na pamięć „Niemy krzyk”, ohydny wykwit katolickiej propagandy i rzecz pod wieloma względami przebijająca film „Hostel” i jego sequele;

Ksiądz na ślubie mojego brata, który śliniąc się opowiadał o reprodukcyjnych obowiązkach młodej pary; to była moja pierwsza wizyta w kościele od wielu lat i potężny szok kulturowy: katolickie obrzędy są w najlepszym przypadku piekielnie nudne, w najgorszym – po prostu odrażające, antyludzkie, a często i obleśne w swojej toksycznej fascynacji seksualnością (kazania zaliczam do tych obrzędów, a to one są tu głównym grzesznikiem: ludzie, którzy są absolutnie odizolowani od tzw. normalnego życia opowiadają innym, jak mają je prowadzić, totalny absurd);

Powiadom o swoim zamiarze wszystkich dookoła

Nic tak nie motywuje do działania, jak świadomość, że nie jest się osamotnionym w swoim postanowieniu. Oczywiście, teraz to o wiele łatwiejsze, bo antyklerykalna postawa w ostatnich tygodniach awansowała w rankingu społecznej akceptacji, ale podejrzewam, że jest wciąż sporo miejsc w kraju, gdzie tak łatwo z tym nie będzie. Dlatego warto się zebrać, może nawet pójść do parafii grupowo (zachowując obostrzenia sanitarne i limit 5 osób w grupie). Ale o swojej apostazji krzyczeć głośno, także w mediach społecznościowych – nie dla atencji, a dla ostentacyjnego zerwania z katolickim wstydem, w który nas wpędzano od dziecka. Akt apostazji to triumf, nie powód do wstydu – przy okazji można zetrzeć się z tymi, którzy albo się wahają, albo podejdą do was z fałszywą troską, właściwą ludziom niezdrowo wkręconym w ten cały biznes z jezuskiem. Dajcie im moment, na pewno się zbłaźnią, bo to raczej pewne – bycie autentycznym katolikiem wiąże się czasem z pewnym deficytem kulturowym i intelektualnym. Inni widząc ten deficyt mogą pójść po rozum do głowy, w myśl zasady: hm, no chyba nie chcę być kojarzony z takim oszołomstwem. Kościół opiera swój terror na wstydzie, głośna zapowiedź apostazji to jak wypowiedzenie wojny temu wstydowi.

Dokonaj aktu apostazji

To punkt najbardziej problematyczny, szczególnie w dobie pandemii. Należy zdobyć akt chrztu – można poprosić o niego telefonicznie, za zaliczeniem pocztowym. Napisanie oświadczenia woli powinno być czynem wyzwalającym: to tu piszemy motywacje wystąpienia z kościoła (konieczne są też te elementy: nasze dane personalne; informacja o tym, że występujemy z własnej, nieprzymuszonej woli; informacja o tym, że jesteśmy świadomi konsekwencji tego czynu; dane o dacie i parafii chrztu). Ważna rzecz przy okazji tego oświadczenia: postarajcie się o osobisty ton (spisanie doświadczeń takich, jak te powyżej, może być dobrym pomysłem), nie korzystajcie z internetowych gotowców, nie używajcie słowa apostazja. Kościół lubi gadzie numery i biurokratyczne kruczki – głupio by było potknąć się o formalności i zaczynać całą procedurę od nowa. Z trzema kopiami takiego oświadczenia i aktem chrztu wbijamy na parafię (o mało co nie napisałem naszą parafię, kościół jest mocno wczepiony w naszą podświadomość) i rozmawiamy z proboszczem. Podejrzewam, że to może być trudne doświadczenie, szczególnie w miejscach, gdzie funkcjonariusze tej instytucji czują się bardzo grubo. Internetowe poradniki mówią, żeby nie wdawać się w dyskusje i postawić na chłodny ton, ale to, co czytacie tutaj, to poradnik bardziej szalony, więc sugeruję, żebyście poszli na całość, jeśli tak czujecie. Kręcenie inby bywa oczyszczającym doświadczeniem, ale wiadomo – każdy jest inny, więc jeśli wolicie, żeby to była być akcja w rodzaju Navy Seals (szybkie in and out), podbijcie na chłodno. Pamiętajcie, że ludzie w sutannach są wyszkoleni w operowaniu wężowym językiem, więc trzeba uważać na ich manipulacje i próby odwiedzenia od naszej decyzji. Zabezpieczeniem był punkt powyżej: trochę głupio zmieniać zdanie, jeśli wasz status o apostazji na facebooku polubił nawet wujek górnik. Jeśli wszystko poszło prawidłowo, klecha wysyła oświadczenie do kurii, ta nakazuje parafii, w której byliśmy ochrzczeni dokonania stosownego wpisu. Ostatni krok to podejście do tej parafii po świadectwo chrztu już z adnotacją o wypisaniu z kościoła.

Świętuj!

Nie mogę się doczekać, aż sam dojadę do tego punktu, bo to niby świstek papieru, ale satysfakcja raczej spora. Tutaj też można się pochwalić w mediach społecznościowych, może podzielić się co bardziej soczystymi fragmentami dyskusji z proboszczem (o ile do takowej doszło, może przy tym klimacie społecznym po prostu z rezygnacją przyjmie oświadczenie w ciszy). W kraju, który jest jedną wielką porażką na każdym poziomie, takie osobiste zwycięstwa zdecydowanie poprawiają humor. Czego sobie i wam życzę!     

Na protestach pojawiają się również hasła homofobiczne (bo haha, kaczor pedał i Bosak homoś), czy zachowania skrajnie nieprzystające do sytuacji (choćby przystanki po alkohol). Ba, niektórzy wychwalają kiboli występujących przeciw rządowi, co zakrawa na ponury dowcip – w tym samym czasie inni piłkarscy chuligani najzwyczajniej w świecie atakują demonstracje, jak we Wrocławiu. Poza dream teamem posłanek Lewicy coraz częściej przy protestach kręcą się liberalni politycy i polityczki – ci sami, którzy swoją indolencją i arogancją wynieśli PiS do władzy. Szymon Hołownia, znany przeciwnik aborcji i mało progresywna alternatywa dla rządzącej prawicy, już zaciera ręce, napompowany sondażowymi wynikami.

I nie chodzi o to, by spisywać zasady godnego protestowania, czy rozliczać tłum z estetyki gestów – to by było absurdalne, tym bardziej, że w roku izolacji społecznej doświadczenie wspólnej demonstracji ma z pewnością potężny i pozytywny ładunek emocjonalny. Chodzi o cel obywatelskiego sprzeciwu, który może się zgubić.

Jaki będzie ostateczny efekt protestów, czas pokaże. To rzeczywiście moment nadziei i obywatelskie święto – to, że piszę o rysach na tych diamentowych chwilach wcale nie oznacza, że krytykuję je totalnie. Po prostu warto wsłuchać się w głos środowisk aktywistycznych, które protesty uprawiają od lat, często z narażaniem zdrowia i życia. Na pewno nie można ich odsunąć, zmarginalizować, czy zakrzyczeć – to właśnie dzięki tym środowiskom pojawiła się początkowa energia, która urosła do tak imponujących rozmiarów. Hasła siostrzeństwa, skupienie się na kwestii aborcyjnej i równościowej – choć nie tak efektowne, jak jebać pis – powinny na powrót wyjść na czoło protestów. Idąc za intuicją aktywistów i aktywistek, a więc ludzi kompetentnych jeśli chodzi o demonstracje, łatwo tę energię wytracić, zmarnować. A szkoda by było zaprzepaścić tak piękny czas, najlepsze, co nas spotkało w tym piekielnym roku 2020.

Biorąc pod uwagę nerwowe reakcje ze strony władzy, rządząca koalicja nie była gotowa na taki rozmiar sprzeciwu. Ale to nie wszystko. To, co mocno rzuca się w oczy, jest widoczność młodych, którzy bardzo często stanowią forpocztę protestów. Środowiska liberalne od samego początku rządów prawicowej koalicji narzekają na zaangażowanie młodych – czy jeśli chodziło o obronę niezawisłości sądów, czy inne wydarzenia organizowane np. przez Komitet Obrony Demokracji. Ba, nawet teraz część liberałów kieruje pretensje do młodych, pytając, gdzie wtedy byli i czemu nie poszli na wybory. Obecne wydarzenia pokazują, że wyrosło nowe młode pokolenie, dla którego protesty – czy w obronie praw społeczności LGBTQ+, kwestii klimatycznych, czy praw reprodukcyjnych kobiet – to chleb powszedni. Młodzi tworzą kreatywne transparentny, wchodzą do kościołów, by okazywać sprzeciw (i czego dowiodła ostatnia niedziela, również narazić się na fizyczne ataki ze strony wiernych lub werbalne od księży), maszerują do późnych godzin nocnych. Najbliższe wybory parlamentarne dopiero za trzy lata, ale nie da się ukryć, że prawica zraziła do siebie sporą część młodszego ogniwa polskiego społeczeństwa.   

W Katarze na porządku dziennym jest niewolnictwo dzieci, a Arabia Saudyjska ma na koncie m.in. zabójstwo dziennikarza Jamala Khashoggiego w ambasadzie w Stambule. O prawach kobiet nawet nie zaczynajmy – dość powiedzieć, że dopiero w 2018 Arabia Saudyjska dopuściła je za kółko. Szejkowie wykorzystują futbol – zresztą nie tylko, bo ostatnio weszli mocno także we wrestling – by łagodzić wizerunek i legitymizować swoje miejsce w zachodnim świecie. Zarobek to miły dodatek, zresztą nie tak pewny jak to, że na stadionach będą mogli jak równi z równymi witać się z politykami z demokratycznych krajów. Zakładając, że cyniczna osoba przytoczona wcześniej znowu zada pytanie: ale co mnie to obchodzi, ja lubię jak kopią piłeczkę, to warto odpowiedzieć: na tym traci również sam futbol. Pojawianie się szejków z torbą pieniędzy często destabilizuje ligi i prowadzi do wykwitów takich, jak historia Manchester City.

Piłka nożna to korupcja, szczególnie na najwyższym szczeblu. FIFA i UEFA mają na koncie tyle afer, że ciężko je zliczyć. Ilość skazanych i oskarżonych oficjeli obu organizacji idzie w setki. Kiedy ludzie zastanawiali się, dlaczego łamiąca wszelkie prawa człowieka Rosja może organizować Mistrzostwa Świata, odpowiedź była prosta: korupcja. Podobnie było z Katarem, państwem, które jest nie tylko czarną plamą praw człowieka, ale i krajem bez żadnych tradycji futbolowych. Tu również rolę zagrały łapówki i przekręty. A na tym wszystkim ponownie traci futbol, źle zarządzany przez swoje centralne organizacje, w strukturach których zasiadają skorumpowane zakapiory, nasiąkające potężnymi pieniędzmi z łapówek i absurdalnych kontraktów reklamowych. Korupcja nie jest przestępstwem bez ofiar – pieniądze wydane na łapówki, to pieniądze niewydane na bardziej palące potrzeby.

Pieniądze w piłce nożnej to w ogóle temat patologiczny. W krajach mniej rozwiniętych, jak np. w Polsce, na kulturę wydaje się ułamek tego, co na piłkę, która powinna bronić się sama, jako produkt od początku do końca komercyjny. Spójrzmy na bilans Euro w naszym kraju – owszem, zyskaliśmy kilka dróg więcej (coraz bardziej pogłębiając upiorną samochodozę naszego kraju), ale i takie porażki, jak potężny stadion we Wrocławiu, wybudowany za miliard kiepsko wydanych złotych. Zresztą sam Śląsk Wrocław to nowotwór narosły na budżecie miasta od lat – wyciągający pieniądze, które można by wydać na szereg palących potrzeb, czy to infrastrukturalnych, czy społecznych. Inwestycje na Euro najlepiej podsumowuje kawalkada spraw o korupcję i niegospodarność, bo właśnie tak działa piłka nożna – to magnes na nieuczciwe praktyki i cwaniaczków, którzy korzystają ze społecznej naiwności wobec sportu zawodowego.

Być może narażę się na zarzuty o demagogię, ale naprawdę, zróbmy wszystko, by bohaterami dzieci zostawali ludzie wyedukowani, etyczni i o przydatnych rolach społecznych. Nie zaś sprzedawczyki o niskiej inteligencji, których jedynym osiągnięciem jest fizyczny wysiłek ponad siły zwykłego człowieka (o dopingu w sporcie też powinniśmy porozmawiać), do tego w dobie kryzysu zarabiających fortunę co minutę. Styl życia prezentowany przez gwiazdy futbolu – odrażające rozpasanie i paskudny luksus – kompletnie nie przystaje do rozpadającej się na naszych oczach, późnokapitalistycznej rzeczywistości, wytrzepanej przez pandemię i nękanej coraz większym rozwarstwieniem społecznym.

Na koniec tej niewystarczającej litanii zarzutów wobec futbolu (uwierzcie, to tylko początek listy, nie pisałem np. o negatywnym wpływie kultury futbolowej na środowisko, betonowaniu patriarchatu i postaw nacjonalistycznych,, a takowe zjawiska zachodzą dość mocno) dodam jeszcze przewinienie mniejszego kalibru, które akurat jest mi bliskie. Gry wideo. Piłka nożna – a w zasadzie konkretny tytuł, FIFA od EA – zepsuła modele biznesowe innych gier wideo. Przez to, że fani i fanki futbolu mają naprawdę niskie standardy etyczne (po przeczytaniu tych rzeczy powyżej powinno to być jasne, bo są to rzeczy tolerowane i uznawane za naturalną część piłkarskiego biznesu), FIFA sprzedaje się jak świeże bułeczki, mimo skandalicznych praktyk zarówno deweloperów, jak i wydawcy. To od wielu lat ta sama gra, sprzedawana co roku w tej samej, wysokiej cenie. Dochodzi kontekst Ultimate Team – trybu gry, który jest de facto kasynem dla dzieci. Powstało już wiele reportaży o berbeciach, które wydawały tysiące funtów czy dolarów na paczki z piłkarzami do Ultimate Team. Sprawą zaczęły się zresztą interesować rządy i parlamenty wielu krajów – hazard w grze, która jest rzekomo właściwa od 3 roku życia, to prawdziwy skandal. Jak to się ma do reszty rynku gier? Wydawcy widząc, na ile mogą sobie pozwolić, przenoszą szkodliwe praktyki z gier sportowych (problem nie dotyczy tylko FIFY; zresztą cały tekst dedykuję fanom i fankom różnych sportów zawodowych, bo podobne problemy są wszędzie) na inne gry. Tak wkradł się hazard w postaci loot boxów (paczki z losowymi rzeczami do gry, kupowane za realne pieniądze), tak rozlało się lenistwo w wydawaniu tych samych tytułów ze zmienioną okładką, wreszcie – to gry sportowe są pierwszymi testującymi wyższe ceny w tytułach na nadchodzącą generację konsol.

Czy to oznacza, że trzeba czuć się winnym w trakcie oglądania meczu piłki nożnej? Oczywiście, że nie. Późny kapitalizm to piekło usłane pułapkami i naprawdę poza mieszkaniem w lesie nigdy nie można się przed nimi uchronić. Ale warto czasem przyjrzeć się mechanizmom, które rządzą naszymi rozrywkami. Piłka nożna to jaskrawy przykład, ale podobny tekst można napisać choćby o branży filmowej, czy branży gier, jadącej na wyzysku pracowników i pracowniczek (o czym zresztą pisaliśmy na Poptown kilka razy). Sport zawodowy jest o tyle problematyczny, że pod płaszczykiem zdrowia i odruchów społecznych (identyfikowanie się z drużyną, narodową lub lokalną) przemyca wiele bardzo szkodliwych zjawisk i praktyk. Dlatego tak ważne jest przeniesienie funduszy i akcentów ze sportu zawodowego na sport masowy, dla ludzi, nie dla krwawych szejków i skorumpowanych urzędników. Wtedy objawi się to mityczne zdrowie z powiedzenia o sporcie. Krytyczny dystans do rzeczywistości to nie tylko mechanizm ochronny dla nas – nie warto przesadnie inwestować emocjonalnie w zgniłe rzeczy, bo łatwo się potem zawieść – ale przede wszystkim dla świata. Zmierzamy do katastrof: klimatycznej, społecznej, być może także ekonomicznej, czy naprawdę warto poświęcać planetę dla Cristiano Ronaldo czy innego dzbana?

Wystarczyło zejść do komentarzy, by przekonać się, że po kilku latach debat, najróżniejszych aferek w mediach społecznościowych i wielu akcji edukacyjnych, frakcja skupmy się na muzyce wciąż trzyma się mocno. Najbardziej zapamiętałem jeden komentarz: do klubu przychodzi się po muzykę, nie po poglądy. Nie starczy nam czasu, żeby zacząć rozpakowywać, co jest nie tak z tym podejściem, ale jest ono powszechne i nie ograniczone wyłącznie do sceny klubowej.

Louis C.K. był wielką gwiazdą amerykańskiego stand-upu do czasu, kiedy okazało się, że ma dość unikalne zwyczaje seksualne, które narzuca kobietom w swoim otoczeniu. Po chwili milczenia postanowił spokojnie zacząć odbudowywać swoją karierę: postawił na niezapowiedziane występy w małych nowojorskich miejscówkach i… Europę Wschodnią. Występując w Krakowie zażartował, że gdyby go nie scancelowano, to by tu nawet nie przyjechał – życie pisze najlepsze dowcipy! Wracając do sceny klubowej, to mieliśmy niedawno dwa przypadki. We wrześniu wypłynęły dobrze ugruntowane oskarżenia wobec Derricka Maya, legendy techno z Detroit: o gwałt i notorycznie napastliwe zachowania wobec kobiet. Anulowano większość jego występów, ale nie w Filharmonii Szczecińskiej, gdzie zagra z orkiestrą. Classy! Kiedy zmarł znany house’owy DJ Eric Morillo, przy okazji gwałciciel, wiele osób wierzgało ile wlezie, z uporem maniaka krzycząc: skupmy się na muzyce!

Z wyjątkowego przywiązania naszych rodaków do oddzielania twórcy od dzieła? Z głęboko chrześcijańskiej moralności, która każe wybaczać, jak jezusek przykazał? Gdyby tak było, to żylibyśmy w kraju intelektualnego i etycznego wzmożenia, a żyjemy w piekle na ziemi, więc chyba nie. Jak z większością problemów w Polsce, wiele sprowadza się do empatii, a w zasadzie jej braku. I z feudalnych kompleksów, które – jeśli wierzyć Lederowi i Sowie – nigdy nie zostały zaleczone, a wręcz pogłębione przez krwiożerczy kapitalizm lat 90-tych. Co wolno wojewodzie, to nie tobie smrodzie i tak jedziemy dalej, z panteonem wojewodów: od gwałcicieli-reżyserów po krwiopijczych Bezosów tego świata. Jako naród nie lubimy odprawiać publicznych egzorcyzmów: po co się wychylać, po co się narażać, może kiedyś pan spojrzy łaskawie na mój chudy grzbiet, po co rozmawiać o takich strasznych sprawach, to przecież nieludzkie! Rozdarci między dulszczyzną zaglądającą pod kołdrę każdemu, a psychologią wstydu nałożoną przez klechy, Polacy nie mają problemów z cancel culture, bo u nas takowa nie istnieje.

Czemu powinniśmy to zmieniać? Choćby po to, żeby skończyć z bezkarnością na różnych szczeblach władzy. Owszem, dzisiaj rozmawiamy o abstrakcyjnych celebrytach i odległych gwiazdach rozrywki. Ale to podejście przekłada się na inne obszary życia: na różańce w obronie księży-pedofilów, na usprawiedliwianie wyzysku i mobbingu ze strony rekinów biznesu, na sprawców przemocy domowej, którzy nie są karani ani przez sądy, ani najbliższe otoczenie, na krzewicieli toksycznych, nienawistnych poglądów, które nie konfrontowane spokojnie rozkwitają i się normalizują. Jasne, warto i należy wybaczać, ale należy także egzekwować odpowiedzialność. Osoba bezkarna nie nauczy się nigdy, uparcie trwając w swoich złych zachowaniach, bez konsekwencji krzywdząc innych. W Polsce mamy spory problem: krzywda innych nas po prostu nie rusza. Najwyższy czas zacząć to zmieniać.     

Niedawno głośna była sprawa Belli Thorne. Dawna gwiazdka Disney’a wkroczyła na serwis jak po swoje i już pierwszego dnia mogła pochwalić się zarobionym milionem dolarów. Efekt? OnlyFans zmieniło zasady rozliczania z tygodniowego na miesięczny i wprowadziło limity napiwków i cen za ekskluzywne treści. Thorne broniła się tym, że po prostu robiła research do nowej roli, a zyski idą na cele charytatywne i… będą inwestycją w jej firmę produkcyjną (rzeczywiście, cel ze wszech miar szlachetny). Świat hip-hopu również pokochał OnlyFans: konta mają tam m.in. Cardi B, Tyga, czy Blac Chyna. Nie brakuje też standardowych hien i energetycznych wampirów łasych na sławę i pęgę: YouTuberka Tana Mongeau, profesjonalny edgelord Onision czy smutny człowiek Aaron Carter (brat Nicka z Backstreet Boys) to tylko kilka nazwisk z tej dość niekomfortowej listy.

Można spytać: co w tym złego, kto bogatemu zabroni? Właśnie, słowo bogaty jest tu kluczowe. OnlyFans z bezpiecznej przystani dla osób pracujących seksualnie staje się kolejnym obszarem skolonizowanym przez osoby ze środkami pozwalającymi dominować nad tymi, którzy tych środków nie mają. Zwykła osoba z kamerką rywalizuje o portfel i uwagę z celebrytką, która ma na podorędziu cały zespół pracujący nad contentem. Obecność znanych nazwisk zmienia naturę serwisu i zasady tego, jak działa – jeśli uwaga jest walutą, to wejście celebrytów musi zachwiać systemem. Widać to dobitnie po sprawie Belli Thorne, której przybycie miało bardzo negatywne skutki dla reszty. Znowu bogaci się bogacą, a biedni biednieją, czyli późny kapitalizm w pełni swej bezwstydnej ohydy.

Tu i ówdzie mówi się, że OnlyFans może stać się nowym Instagramem. Podstawowym problemem treści w mediach społecznościowych jest to, że są one bezpłatne i ciężko je monetyzować. OnlyFans proponuje zdrową alternatywę: pracujesz wizerunkiem i/lub ciałem – zarabiasz. Zresztą już dzisiaj dla wielu osób, które eksploatują swoją cielesność, wizerunek lub seksualność, Instagram jest tylko sposobem na promowanie konta na OnlyFans. Swoistego rodzaju wersją demo: tutaj jest w miarę grzecznie, ale jak zapłacisz, otworzy się przed tobą zupełnie nowy świat wrażeń! To oczywiście zmiana na lepsze – powstały już całe książki o tym, jak staliśmy się darmowymi pracownikami i pracowniczkami mediów społecznościowych, dobrze, że jest serwis, który pozwala w miarę bezpiecznie monetyzować treści.

Nie wiem, czy sukces OnlyFans jest wyłącznie wynikiem pandemii, mam niejasne podejrzenia, że raczej naturalną konsekwencją pewnych procesów. Tym bardziej warto mu się przyglądać, bo jak w soczewce skupia wiele zagadnień współczesności. Nierówności ekonomiczne, celebrycki kult, zagadnienia związane z prywatnością i seksualnością, obieg treści w internecie… Za Oceanem stał się fenomenem, ale i w Polsce znajdziemy wiele osób, które zaczęły korzystać z serwisu w aktywnej roli. Czy OnlyFans stanie się nowym Instagramem i co to będzie oznaczać? Zobaczymy za jakiś czas – kolejne pandemiczne miesiące raczej nie zastopują wzrostu serwisu, a tylko go wzmocnią.    

Dzięki mądrości algorytmów mediów społecznościowych i wyjątkowej nośności konspiracyjnych bzdur wśród wymęczonych systemem ludzi, nawet mały lub zapomniany celebryta może pływać na fali setek tysięcy wyświetleń. Ale nie tylko, bo w gronie włączających myślenie znalazła się choćby Doda, która zebrała prawie milion obserwujących na Instagramie. Niegdysiejsza królowa chętnie propaguje pseudonaukowe treści, jak kultowy w konspiracyjnych kręgach filmik „Plandemia”, z którym nierówną walkę toczą administratorzy platform społecznościowych. Co zresztą dla Dody jest dowodem na to, że zawiera jakieś niewygodne prawdy. O ile dość łatwo zaśmiać się nad upadłą gwiazdką reality show, która z przerażeniem cedzi coś o 5G (pozdro Trybson), tak biorąc pod uwagę skalę wpływów Dody, śmiech grzęźnie w gardle.

Na mniejszą, ale wciąż całkiem sporą, publikę może liczyć Edyta Górniak. Jej pozycja jest szczególnie silna u boomersów, którzy pamiętają jej triumfalną dekadę lat 90-tych, a którzy są szczególnie narażeni na bezkrytycznie przyjmowane treści w internecie. Dlatego tezy, które publicznie stawia Górniak, są tak niebezpieczne. – Ja mam do tego inne podejście i inne poglądy na tę sprawę. To jest bardzo, bardzo gruby scenariusz. Uważam, że to jest zamach na ludzkość, to co się wydarzyło – w takich słowach wokalistka podsumowała pandemię, domagając się debaty z ministrem zdrowia. Nie trzeba dodawać, że Górniak należy do upiornego grona antyszczepionkowców i lubi rozsiewać antynaukowe kłamstwa na temat szczepień. Skoro już jesteśmy przy ulubieńcach boomersów, to nie zapominajmy o Leszku Możdżerze, który w świecie muzyki popularnej i jazzu cieszy się dość zasłużoną pozycją. Muzyk w swoim tekście w „Jazz Forum” m.in. podważał istnienie pandemii, sankcjonował władzę Lady Gagi nad wampirami, czy twierdził, że plemiona afrykańskie nigdy nie wytworzyły wyrafinowanej formalnie kultury wyrażającej się w arcydziełach literatury, poezji, architektury, muzyki i technologii (tak, to dosłowny cytat). To był początek pandemii, więc tego typu wynurzenia spotkały się z pobłażliwym rechotem, ale jesteśmy kilka miesięcy dalej i mam podejrzenia, że dzisiaj widzielibyśmy więcej przychylnych reakcji (zresztą i wtedy znalazł wielu obrońców).

Wystarczy spojrzeć na Ivana Komarenkę, który od początku pandemii budował sobie tor rozbiegowy pandemiosceptycznych opinii, by wreszcie odsłonić swoje opus magnum – utwór „Kity i mity” (ponad pół miliona wyświetleń na YouTube). Wcześniej straszył Billem Gatesem i WHO, coverując „Wolność” Marka Grechuty. Ponownie – zasięg Komarenki jest relatywnie mały, ale dla zwolenników teorii konspiracyjnych każdy znany sojusznik jest na wagę złota, bo swoje intuicje mogą zalegitymizować ich sławą. W tekście „Kitów i mitów” pobrzmiewają frazesy o wolności, małych biznesach i tresurze. To zresztą motywy, które znajdziemy u prawie wszystkich covidosceptyków – nie wiem, czy jest na świecie drugi naród, który tak mocno utożsamia wolność z samowolką i brakiem odpowiedzialności. A, przepraszam, Amerykanie, których kraj zapada się właśnie pod ciężarem własnej ignorancji.

Ciekawym epizodem konspiracyjnym było drugie #hot16challenge, zrodzone, o ironio, z troski o polską służbę zdrowia. Pandemiosceptyczny okazał się np. Tede i Kukon, ale dopiero Kali wjechał mocno, cały w QAnonie. Skrajnie prawicowa teoria konspiracyjna, zrodzona w najciemniejszych zakamarkach internetowych chanów, mocno wstrząsnęła reprezentantem Ganja Mafii. I tak, jak lubię Kaliego za album „Chudy chłopak”, tak wolałbym zabrać mu mikrofon, kiedy powtarza szkodliwe bzdury wyjęte z piwnic oklejonych mangowymi lolitkami. Foliarski coming out w trakcie hip-hopowej akcji roku może mieć poważne reperkusje, bo ten gatunek dość mocno rezonuje z młodymi umysłami. Jak Doda i Edyta Górniak przeorają boomerskie umysły, tak kilku raperów z nieprzemyślanymi opiniami może nieźle namieszać w głowach młodzieży. Tym sposobem na konspiracyjne dyrdymały narażone jest całe społeczeństwo, niezależnie od pozycji i grupy wiekowej.

Pandemiosceptycyzm znalazł podatny grunt, przygotowany przez ruchy antyszczepionkowe. Nie dziwi, że ich zwolennikiem jest znany rasista i homofob, Wojciech Cejrowski. – Zakończyć pandemię. Zakończyć to oszustwo; przemoc władzy nad Narodem. Obalić tyranię – wypuścił niedawno z siebie, popierając protest pandemiosceptyków. Mateusz Grzesiak, człowiek-mem i czarna dziura etyczna, również wyraził zaniepokojenie szczepionką na COVID-19 (co nie przeszkodziło mu w byciu zapraszanym do liberalnych mediów jako ekspert od zdrowia psychicznego w trakcie pandemii). Pionę zbija z nim Magda Gessler, która na początku pandemii na koronawirusa proponowała cebulę – dzisiaj tylko obawia się szczepionki. Chociaż trzeba jej oddać, że publicznie poparła noszenie maseczek, gest najwyższej herezji dla covidosceptyków.

Byibyśmy tu jeszcze długo, gdybyśmy mieli pochylać się nad każdą bzdurą wychodzącą z ust Violi Kołakowskiej, ziomeczka z Fit Lovers (to akurat radosny zawodnik: stwierdził, że koronawirus ginie w wysokiej temperaturze 27 stopni Celsjusza; Bro, czy mierzyłeś sobie kiedyś temperaturę?), czy windsurfera Wojciecha Brzozowskiego (kryzys na rynku pracy z powodu pandemii jest winą lekarzy, którzy są opłacani przez firmy farmaceutyczne, kierują się własnym interesem i powodują, że firmy są zamknięte, przez co ludzie tracą pracę. Np. w Los Angeles lekarze dostają 13 tys. dolarów za dopisanie do diagnozy koronawirusa; jak widać, wiatr potrafi wywiewać także szare komórki). Tworzenie galerii celebryckich głupot to zadanie tyleż wdzięczne, co naładowane satyrycznie. Problem polega na tym, że jeszcze kilka lat temu panował względny konsensus co do stopnia idiotyczności tych twierdzeń, a autorytet ludzi medycyny i nauki był podważany rzadko (przynajmniej w przestrzeni publicznej), więc łatwo było takie opinie wyśmiewać.

W sklepach całego kraju tzw. plandemiści (od teorii mówiącej, że mamy do czynienia z „planowaną” pandemią) urządzają prowokacje bez maseczek: filmiki z tych akcji potrafią dobić do kilkuset tysięcy wyświetleń. Myślami wybiegam poza pandemię: co stanie się z energią tych ludzi, kto zagospodaruje politycznie ten potencjał (mam podejrzenia, ale boję się wymówić to na głos)? Czekają nas ciężkie czasy, bo ludzie, coraz bardziej pozbawiani sprawczości przez późny kapitalizm, buntują się przeciwko statusowi quo. Co jest gestem ze wszech miar słusznym, bo ten system sprzyja tylko wąskiej elicie. Niestety, winą za swój niewesoły los nie obarczają systemu (lata neoliberalnej propagandy robią swoje), a wydumane siły nieczyste. Idąc dalej w przyszłość: by radzić sobie ze skutkami katastrofy klimatycznej, będziemy potrzebowali zorganizowanego społeczeństwa, które pracuje na wspólny cel. Pandemia pokazała, że zaniedbania w edukacji, zupełny brak kontroli nad platformami społecznościowymi i kompletny chaos w formułowaniu oficjalnych komunikatów prowadzi do jednego: podzielonego, paranoicznego społeczeństwa, którego część jest bardziej skłonna uwierzyć w to, że Bill Gates przerabia dzieci na szczepionki, niż w to, że maseczka na twarzy ogranicza rozprzestrzenianie się zarazków. Przerażająca perspektywa.

Tytaniczna praca i zaangażowanie, które stoją za pandemiczną rozrywką, zasługują na szacunek, a często i podziw. I o ile doświadczenie z koncertami online okazało się niezbyt porywające, tak małe występy w niecodziennych miejscach, dla bardzo ograniczonej widowni, zupełnie odwrotnie. Patrząc na kapitalne zdjęcia z występu Wczasów na osiedlowym boisku piłkarskim w ramach Nowe idzie od morza (serdecznie pozdrawiam!), wiem, że to może być o wiele lepsze zastępstwo. Na ile możliwe jesienią i zimą, kiedy aura nie sprzyja siedzeniu na zewnątrz, czas pokaże. Kreatywność i determinacja polskich działaczy i działaczek muzycznych daje mi nadzieję, że w nadchodzących długich miesiącach z Covidem trafi się promyk słońca w postaci koncertu lub dwóch. Łącza oczywiście dalej będą rozgrzane – widzieliśmy na razie tylko wyimek z efektów nieadekwatnie żałosnego programu Kultura w Sieci, a przecież poza nim także będzie sporo rzeczy do oglądania i słuchania. Mimo wszystko przyglądam się tym próbom z zaciekawieniem: czasy powszechnej i łatwej mobilności rozpieściły nas pod względem koncertowym, a pandemia to tylko preludium do burzliwego i uciążliwego życia w trakcie katastrofy klimatycznej. Wtedy będziemy potrzebować muzyki, jak nigdy wcześniej i warto obserwować, jak kształtują się alternatywy wobec tradycyjnego koncertowania. Zresztą kto wie, może pandemiczny sezon jesienno-zimowy wykrzesa we mnie więcej entuzjazmu wobec wirtualnej rozrywki muzycznej – wszyscy w nią zaangażowani z pewnością są tego warci!

Taco Hemingway narodzi się już niedługo później i mniej lub bardziej intencjonalnie inkorporuje do swojej muzyki elementy współgrające z oboma członami tej nazwy: gentryfikacyjny, samoświadomy czar, który symbolizuje popularne, streetfoodowe danie z Meksyku, które w Europie urasta do miana delikatesu przeznaczonego dla klasy średniej lub wyższej oraz literacką ambicję i wnikliwość, którą wykazywał autor Komu bije dzwon, laureat literackiego Nobla – Ernest Hemingway. Trójkąt warszawski oraz Umowa o dzieło staną się fenomenem samym w sobie – ciekawym portretem stolicy, która jest pretensjonalna i przyziemna, ale w jakiś dziwny sposób, mimo lepkiego fetoru, całkiem seksowna. Przyspawani do kontuarów Planów B, Beirutów, Warszawskich i innych knajp eskapiści żyjący w paszczy freenlance’u i tzw. kreatywni znajdą tu całkiem niezłe odbicie tego, co ich otacza. Pierwsza, inkubowana w ekranach LCD, generacja na przecięciu Z i millenialsów będzie w numerach Taco widziała z kolei ekskluzywny klub, do którego za wszelką cenę chce wbić mimo braku dowodu. W ten sposób Szcześniak szybko z pozycji, umiejącego mówić pełnym elokwencji, ale i przystępnych słów-kluczy, zdaniami ambasadora swojego pokolenia zostanie spłaszczony do synonimu festiwalowego lata – hitmakera, który wie o świecie coś więcej niż jego pobratymcy. Przede wszystkim jednak zaczną się liczyć przeboje.

Czy na wszystkie następne projekty Taco należy patrzeć przez pryzmat urynkowienia się i odpowiadania na światowe i regionalne trendy? Żadna z dwóch najprostszych odpowiedzi nie da nikomu satysfakcji. Stopniowo, Hemingway (już zdecydowane artysta solowy, który przez skrót myślowy tłumu został utożsamiony z nazwą niegdysiejszego duetu) w oczywisty sposób będzie szedł w stronę głównego nurtu. Autotune, zapożyczone od Drake’a dancehallowe i reggaetonowe groovy, wokalne hooki wzięte prosto z pop-rapowego almanachu – wszystkie te zabiegi zbliżą artystę do piękniejszej strony trybun. To czy tworzenie rapu z gruntu kierowanego raczej do dziewczyn oraz ich chłopaków jest pozytywnym zjawiskiem to temat na zupełnie inny tekst (osobiście mam dość agnostyczne zapatrywania na ten temat). Igła na kompasie zdążyła się jednak przekręcić.

Ale, niczym twórcy Last Dance, wracamy do współcześniejszego timeline’u. Bo w tym dziwnym kraju, który gorączkową przeciągał linę pomiędzy, symbolizującym przyzwolenie na ideową wsteczność oraz wykluczenie społeczne, Andrzejem Dudą, a, dużo bardziej nowoczesnym i przystępnym oraz wielkomiejskim w najgorszym tego słowa znaczeniu, Rafałem Trzaskowskim. Na kilkanaście godzin przed ciszą wyborczą poprzedzającą drugą turę wyborczego wyścigu, w sieci pojawiło się “Polskie Tango”. I można było się zachłysnąć mokrym snem Tomasza Lisa oraz momencie, który zmieni losy tego kraju i przyciągnie najmłodszych wyborców do urn oraz zbić piątkę z Januszem Panasewiczem, który dziwił się, że artyści tacy jak Taco nie wypowiadają się na ważkie tematy. I te naiwne sny mogą się jawić jako kotwica, która ściąga znaczenie tego kawałka ku przepaści zapomnienia. Ale to nadal bardzo dobry wałek (odświeżony boom bap produkcji Lanka kopie w uszy jak absynt w gardziel), który sprawnie opowiada o potransformacyjnej, hybrydowej mentalności młodych Polaków, którzy chcieliby więcej i lepiej, tak jak gdzie indziej, ale z różnych względów nie potrafią tego osiągnąć. I te trzy minuty mocno rozgrzały atmosferę przed premierą Jarmarku – albumu, który jawił się jako polityczny manifest jednego z najpopularniejszych artystów w Polsce. Zjawisko w zasadzie niespotykane w polskiej topowej rozrywce, która ceni sobie komfort i bezproblemowość (tę zasadę łamie w zasadzie tylko Patryk Vega, ale nie ma co ryja strzępić).

Skończyło się lato. Jarmark wyszedł, osąd zapadł, a kurz raczej opadł. I to moim zdaniem niezbyt sprawiedliwy rozwój sytuacji. Bo to album, o którym warto rozmawiać – teraz i w przyszłości. Żyjemy jednak w dynamicznej internetowej rzeczywistości, a dla tyrających na tym ciągnym się po horyzont polu, dziennikarzy Jarmark był tylko skrawkiem działki, który należy przekopać, a potem szukać kolejnego ugoru. Internet każe stawiać na prędkość. Nie dziwi mnie więc specjalnie, że większość wydanych zaraz po premierze osądów wydaje się powierzchowna oraz niespecjalnie trafna. Newonce.net już kilkanaście godzin po premierze płyty opublikowała redakcyjny dwugłos, w którym Marek Fall i Jacek Sobczyński (których serdecznie pozdrawiam!), mimo różnego tonu, mówili w zasadzie to samo – że nasz bohater chwyta się banałów. Ciężko oprzeć się wrażeniu, że panowie, podobnie jak spora część publiki i recenzentów, nastroili się na nadejście polskiego To Pimp a Butterfly. Mimo lekkiego rozczarowania, obok wyróżnianych wykrzyknikami słabszych momentów warto odnotować to, co się Szcześniakowi udało.

Podstawowym problemem w odbiorze Jarmarku jest brak tonalnej ciągłości. Cały album spina tryptyk “Łańcuchów” – w każdej z trzech miniatur na tym samym bicie Taco opowiada historie małych, rozgoryczonych ludzi w paszczy dużego miasta, których losy przecinają się w prozaicznych sytuacjach, a ich kulminacją jest agresja i niezrozumienie, które swoją wokalną codą kwituje za każdym razem Artur Rojek. Mimo humorystycznych elementów to utwory podniosłe, a nawet nadęte. A gdy w pobliżu pojawia się “Nie mam czasu” czy “POL Smoke”, w głowę wkrada się poważny dysonans poznawczy. Łatwo bowiem się zgubić i stracić pewność, gdzie mamy do czynienia z osądem i próbą rzetelnej diagnozy, a gdzie wkrada się element pastiszu. Tym niewątpliwie jest “POL Smoke” – utwór, który brzmi jak kolejny trapowy banger wychwalający maksymę live fast, die young. Filip nie tylko ją potępia, wylicza koleżków, którym mózgi skurczyły się od nadmiaru używek lub którzy stali się nawróconymi neofitami propagującymi czystość i samodoskonalenie. Wyraźnie też naigrywa się z tej rapowej konwencji, dokręcając szorstką i męską raperską manierę do przesady. “Nie mam czasu” byłoby z kolei błahym żartem (chociaż pełnym momentów całkiem zabawnych), gdyby nie komiczne wykorzystanie autotune’a, które możnaby nawet odczytać jako subtelną autoszyderę.

Będę też bronił “Dwuzłotówki Dancing”. Antyklerykalne sentymenty mogły nam się już kolektywnie przejeść. Zastosowanie rapowego slangu w stosunku do kościelnych hierarchów to zabieg nader sympatyczny – podobnie jak dziecięce wizje ostateczności, z którymi łatwo się zidentyfikować. MVP tego numeru jest z kolei Rumak, który wyrzeźbił bodaj najlepszy bit na całej płycie. Podobnie dobrą robotę wykonał zresztą w “Szczękościsku”, który może się pochwalić podobnie chwytliwym bitem.

Recenzenci podobnie skrzywdzili też “W.N.P” sprowadzając je wyłącznie do refrenu mówiącego o tym, że “wychowała nas pornografia”. Hemingway wchodzi jednak w temat głębiej i serwuje bardzo rzadkie w polskim rapie przemyślenia o tym jak pokolenie współczesnych polskich chłopaków zostało masowo uwarunkowane, by mieć same wyższościowe i niemożliwe do spełnienia oczekiwania wobec kobiet. Miła odmiana dla gości, którzy nadal w swoich numerach chwalą się rzekomymi kolejkami złożonymi z dziewczyn, które chcą im obciągnąć w kiblu wieśniackiego klubu. Czy to nie jest ważne?

Na Jarmarku momentów błyskotliwych jest naprawdę dużo. Przy pierwszych odsłuchach potrafią je jednak łatwo przyćmić, które najłatwiej mi określić jako szynkorękie (czyli, posługując się angielskim zapożyczeniem, ham-fisted – dość niezręczne). Hook w krytykującej skretyniałych celebrytów “Influenzie” faktycznie jest nieznośny i infantylny. Teatr jednego aktora w “Panie, to Wyście!” można było zrealizować po stokroć lepiej. A całkowicie sprzeczne uczucia budzi we mnie “1990s Utopia” – numer, który jest przeambitny i próbuje z filmową perspektywą zrekonstruować rodzinną relację, którą zniekształcają wszędobylskie medialne i reklamowe utopijne przekazy. Obsadzona w roli matki Polski Kacha Kowalczyk z Coals jak zwykle radzi sobie świetnie wokalnie (na tyle, że artykuł objaśniający kim jest musiał sporządzić portal Eska.pl). Ta fabuła rodem z wczesnego filmu Darrena Aronofsky’ego wydaje się jednak dla Taco krokiem za daleko w stronę sportretowania życia zwykłych ludzi i w rezultacie wydaje się dość obraźliwa.

Jarmark to płyta w fascynujący sposób nieudana. Momenty niezręczne i koślawe warzą na jednak szali niemal tak samo dużo jak te błyskotliwe i pełne celnych strzałów i obserwacji (na oko liczniejsze około dwa razy od tych pierwszych). I bardzo bym sobie życzył, by sam artysta nie zniechęcił się do tego kierunku, ponieważ kilku dziennikarzy liczyło na to, że będzie cytował Timothy’ego Snydera oraz naukowym tonem objaśniał naturę nierówności klasowych. Łapanie balansu pomiędzy wartościowym przekazem oraz rozrywkową muzyczną powierzchownością jest szalenie trudne i nikomu ta sztuka się w Polsce nie udaje od wielu, wielu lat (w tym momencie możemy spojrzeć w stronę nieżyjącego Grzegorza Ciechowskiego oraz Lecha Janerki, który nie nagrał niczego od półtorej dekady). Niemożliwym do zmierzenia jest też to, co zaangażowany przekaz może dać. Niektórzy liczyli na rewolucję, którą wskrzeszą młodzi słuchacze zarażeni buntowniczą iskrą przez przewody słuchowe. Komentarze pod większością youtube’owych uploadów nowych numerów to jednak przede wszystkim omawianie godziny premiery materiału (który zlądował z nocy w streamingu) oraz memiarstwie skierowane na łapki w górę. Zamiast deprecjonować zdolności umysłowe oraz wolną wolę młodych Polek i Polaków, lepiej skupić się na tym, by polityczne wypowiedzi w naszej muzyce stały się standardem. Tak długo jak tak nie będzie, każdy muzyk pokroju Taco będzie zmuszony wydawać także dzieło podobne Europie – spadochron, który ma utwierdzić niezainteresowanych społecznym komentarzem, że dany artysta czy artystka nie będzie wyłącznie uderzać w wysokie tony.

Zresztą w Białymstoku byłem pod wrażeniem dyscypliny panującej wśród ludzi – naprawdę trzymano społeczny dystans w tańcu, a maseczki zostały na twarzach do ostatnich godzin imprezy. Sporym powodzeniem cieszyły się także gęsto rozmieszczone stacje do odkażania rąk. Jeśli ktoś chciałby organizować festiwal w czasie pandemii, to organizatorzy Up To Date są dobrym adresem, jeśli szukamy rozsądnych i działających rozwiązań. Udało im się wciągnąć ludzi w odpowiedzialność, a to duża sztuka. Swoje zrobiły także racjonalne limity ludzi wpuszczanych na teren, co jest gwarantem społecznego dystansu – to chyba najważniejsza, obok regularnych komunikatów ze sceny, lekcja na przyszłość. Społeczny dystans i maseczkową dyscyplinę widziałem również w trakcie koncertu w ramach Lado w Mieście. Jak widać, da się wyrobić dobre nawyki u publiczności, ale warunkiem jest wzajemny szacunek i zaufanie: festiwale mają pod tym względem łatwiej, kluby, często najeżdżane przez przypadkową publiczność, o wiele trudniej. Co oczywiście nie zwalnia ich od starań – w pełni rozumiem, jak ciężko jest zapanować nad tłumem, ale bez bezpośredniego komunikowania się z publiką, same plakaty najzwyczajniej nie wystarczą.

Czasami w trakcie tej namiastki festiwalowego lata trudno było ukryć emocje, co przewijało się w wielu rozmowach. Pokochaliśmy ten rodzaj spędzania wolnego czasu, nic dziwnego, że takim szokiem było jego utracenie. Kiedy i w jakiej formie wrócimy do bardziej regularnego działania, trudno powiedzieć: czeka nas bardzo niepewna jesień, nad głowami wisi kryzys gospodarczy, a lockdown i jego skutki spustoszyły psychikę wielu osób. W tym kontekście rzadkie chwile muzycznych uniesień zadziałały jak balsam, mimo pełzającego uczucia niepokoju, że robimy coś niewłaściwego. Ale taka natura tej branży, wieczne balansowanie na granicy rozsądku i głupoty, serwowanie pięknych doświadczeń i stwarzanie przestrzeni do autodestrukcji. Jak widać, da się to robić nawet w reżimie sanitarnym, ale za jaką cenę, możemy się przekonać dopiero za jakiś czas.

Relatywnie szybko docierają pod siedzibę Radia Maryja, ale wtedy łudzą się, że to margines polskiego kościoła. Oh sweet summer child, chciałoby się powiedzieć, bo z własnego doświadczenia wiemy, jaki jest finał takich naiwnych spekulacji. Karel i jego ekipa nie potrafią pojąć, jak to możliwe, że w demokratycznym kraju zupełnie legalnie nadaje rozgłośnia szerząca nienawistny, antysemicki i homofobiczny bełkot. – Skoro mówią, że jesteśmy antysemitami, to znaczy, że jesteśmy patriotami! – rechocze radiowy spiker, a nam przewraca się w żołądku. Podobny szok przeżywają, rozmawiając z ekipą realizującą spektakl Klątwa – w ich racjonalnych umysłach nie mieści się, że prokuratura i policja mogą ograniczać wolność słowa i pełnić rolę inkwizycji. Ciekawe, jakby zareagowali na to, że w 2020 tęczowa flaga na pomniku będzie przyczynkiem do brutalnych represji…

Karel nie znalazł Boga, a Bóg Karela. – Szukacie Boga? Przyjechaliście do złego kraju – mówi aktor z obsady Klątwy. Jak Bóg szukał Karela to film przygnębiający, ale i piekielnie ważny. Zderzenie ludzi z zewnątrz ze ścianą polskiego obłędu jest sugestywna i wielce pouczająca, nawet dla kogoś, kto w katolickich gusłach od dawna widzi tylko zło. Bo właściwie tylko zło i kosmiczny horror ujrzeli Czesi nad Wisłą. Przyjechali tu z dobrymi intencjami, wyjechali złamani psychicznie i moralnie – religia nie spełnia tu żadnej z pozytywnych ról, za to aż nadto widać degrengoladę władzy totalnej i zabójczego sojuszu tronu z ołtarzem. Poczuć można tylko obezwładniającą bezradność, bo Polska to kraj, w którym najbardziej prorocze słowa padają z ust przebranej za Myszkę Miki osoby: będzie tylko gorzej. Dziękujemy Miki, wiemy, ale jak to z kosmicznym horrorem bywa – taka wiedza prowadzi tylko do szaleństwa.     

„Jak Bóg szukał Karela” Víta Klusáka i Filipa Remundy jest jednym z filmów, które zostaną pokazane w ramach, poświęconej tematom wykraczającym poza granice ludzkiego poznania, sekcji Prawa metafizyki na festiwalu Millennium Docs Against Gravity. Festiwal potrwa od 4 do 18 września i odbędzie się równolegle w Warszawie, Wrocławiu, Gdyni, Katowicach, Poznaniu, Lublinie oraz Bydgoszczy. Więcej informacji na temat festiwalu znajdziecie na jego oficjalnej stronie MDAG.

Answers in Genesis to organizacja, która za cel obrała sobie budowanie pseudonaukowych teorii mających obalić teorię ewolucji. Świecka nauka się myli, Ziemia ma 6 tysięcy lat, a człowiek współistniał z dinozaurami, stworzonymi 6 dnia według Księgi Rodzaju. Ken Ham, prezes Answers in Genesis, zebrał fachowców pracujących przy parkach rozrywki, by zbudować coś, co można z powodzeniem nazwać biblijnym Disneylandem (to porównanie zresztą pada w filmie z ust projektanta): Arka Noego to dopiero start, do tego bardzo udany. Wierzymy w dinozaury nie dokumentuje szczególnie burzliwego procesu, nie ma też tu zbyt wielu fabularnych zawijasów (poza pojawieniem się uroczych gimboateuszy, którzy oskarżyli Answers in Genesis o popularyzację kazirodztwa i ludobójstwa) i chyba to jest w tej historii najbardziej przygnębiające. Po raz kolejny obserwujemy, jak w starciu z cyniczną, ortodoksyjną grupą kapitulują po kolei: państwo (ostatecznie przyznając potężne ulgi podatkowe za szerzenie kłamstw), uczciwy chrześcijanin, który przeszedł mentalną ewolucję od kreacjonisty do racjonalisty (wyprowadza się do Waszyngtonu, nie tęskni za Kentucky), a w końcu i samo miasto Williamstown, które zamiast cieszyć się z obiecanych miejsc pracy i turystycznego boomu, musi borykać się z wyludnieniem i zamykającymi się biznesami. Jedynym zwycięzcą jest organizacja Answers in Genesis, która może odtrąbić sukces nie tylko Ark Encounter (park rozrywki, którego główną atrakcją jest Arka), ale także Creation Museum, które w rok od otwarcia Arki podwoiło liczbę zwiedzających. To najważniejsza lekcja płynąca z Wierzymy w dinozaury – cynicznym religijnym grupom nie zależy na poprawie losu mieszkańców, zależy im głównie na zysku, osiągniętym najchętniej z obu źródeł: państwowych dotacji i ulg podatkowych z jednej strony, od prywatnych wiernych z drugiej.

Nad filmem unosi się złowieszczy Ken Ham, CEO Answers in Genesis, autor wielu kreacjonistycznych książek, gorliwy propagator dosłownego traktowania Biblii. Opór materii, czy to urzędniczej, czy prywatnej, pokonuje zarówno przy pomocy tępej siły, jak i sporego sprytu. Ideologicznych przeciwników bezceremonialnie gnoi na swoim blogu, ale antynaukowe bzdury szerzy przy pomocy pozornie naukowych metod i artefaktów: Answers in Genesis jest w posiadaniu imponującej kolekcji skamielin, a materiały “edukacyjne”, sprytnie skierowane głównie do dzieci, zajmują potężny magazyn. Przez zatrudnianie ludzi ze stopniami naukowymi (co prawda nie do końca związanymi z geologią czy archeologią) może przy akompaniamencie szyderczego rechotu publiczności powiedzieć racjonalistom: chodźcie, porozmawiajcie z naszymi naukowcami, o ile będziecie potrafić ich zrozumieć. Obecność szkieletów dinozaurów ma uwypuklić to, że Answers in Genesis oferuje naukę, ale lepszą: tę, która została przy tradycyjnych wartościach i mądrościach tej jednej, dającej komfort od pokoleń, Księgi. Ekipa budująca Arkę i pracująca w Creation Museum to barwna zbieranina: jedni z żarem w oczach opowiadają, że w Biblii są dowody na to, że Ziemia ma tylko 6 tysięcy lat (co można zobaczyć na efektownym i “naukowym” wykresie, opartym m.in. na drzewie genealogicznym Mojżesza), inni świetnie się bawią, konstruując mechatroniczne dinozaury i tworząc zdywersyfikowane pigmenty skórne dla rodziny Noego (słowo awesome pada z ich ust co chwilę). Jedno trzeba oddać Answers in Genesis – rozmach i wartości produkcyjne bzdurnych instalacji, w których potulne raptory leżą w boksach Arki Noego, są imponujące. Kicz Ark Encounter działa w podobny do naszego Lichenia sposób: wiernym daje naoczny pokaz boskiej potęgi, bezbożnikom ironiczną radość z campowej, bombastycznej konstrukcji. Zresztą nawet nawrócony na racjonalną drogę chrześcijanin w dzień otwarcia Arki przyznaje z niechęcią, że jest bardzo mocno podekscytowany. Na wszystkich korzysta Ken Ham i jego organizacja.

Nietrudno znaleźć analogię między poczynaniami Answers in Genesis, a wieloma działaniami różnych osób powiązanych z polskim Kościołem. Co prawda nasi ortodoksi wolą oldschoolowy złoty blichtr od mechatronicznych dinozaurów, ale pewne sposoby operowania i kapitulancka (bądź aktywnie wspierająca) postawa państwa są bliźniaczo podobne. Na szczęście kreacjonizm nie zagościł jeszcze w polskich szkołach (wszystko w rękach przyszłego rządu Konfederacji), ale inne ortodoksyjne pomysły przenikają na różne szczeble naszego państwa – wystarczy przyjrzeć się wpływom Ordo Iuris, czy tego, jak się uczy historii. Z tej perspektywy Wierzymy w dinozaury możemy oglądać jako przestrogę, niestety, pozbawioną recepty na ten problem. Film kończy się ponurym zdaniem: 38% Amerykanów wierzy, że bóg stworzył ludzi we współcześnie znanej formie 10 000 lat temu. I tak, jak Arka Noego stoi w Kentucky, tak homofobusy jeżdżą po polskich ulicach. Chyba wolałbym tę Arkę, chociaż na zbyt mocnej pozycji religii przegrywamy tak naprawdę wszyscy.

Wierzymy w dinozaury będzie pokazywane na 17. edycji Millennium Docs Against Gravity w ramach sekcji Prawa metafizyki. Festiwal potrwa od 4 do 18 września i odbędzie się równolegle w Warszawie, Wrocławiu, Gdyni, Katowicach, Poznaniu, Lublinie oraz Bydgoszczy. Więcej informacji na temat festiwalu znajdziecie na jego oficjalnej stronie MDAG.

A jak się zachowywali ci policjanci, z którymi miałeś do czynienia?

To wyglądało, jak taka krzywa – na początku mam wrażenie, że próbowali nas wystraszyć, leciały jakieś niewybredne teksty itd. Przewieźli nas dosyć okrężną drogą, odwiedziliśmy dwa komisariaty, bo okazało się, że Wilcza jest już przepełniona (albo bo był tam protest). Na dołek trafiłem jakoś przed 2 w nocy. Byłem prawdopodobnie szczęściarzem, bo trafiłem na policjantów, którzy nie byli agresywni, nie zrobili nam krzywdy. Wiem, że nie wszyscy mieli tyle szczęścia, ale trzeba o tym mówić głośno. Dlatego nie jestem fanem hasła ACAB [All Cops Are Bastards – przyp. red.], wolę fuck the police, bo bardziej odzwierciedla systemowy charakter policyjnej przemocy. Mój prowadzący był bardzo sympatyczny, zaoferował mi gumę do żucia, spisał sobie mojego SoundClouda, jak usłyszał, że jestem muzykiem…

Mieliśmy do czynienia z dwoma nieadekwatnymi krokami ze strony władz – najpierw aresztowanie Margot, potem akcja na Krakowskim Przedmieściu.

Tak, to była pokazówka. Najpewniej z góry poszedł przykaz, żeby stosować efekt mrożący, po to, żeby ludzie się bali przychodzić na protesty, bo mogą być zgarnięci za nic.

Patrząc po historii, to strategia o ograniczonej skuteczności. A w jakim punkcie jest teraz społeczność LGBTQ+?

Na pewno mamy ambiwalentne odczucia. Bo z jednej strony jesteśmy przestraszeni, przestraszone, tak naprawdę większość z nas po raz pierwszy zetknęła się z taką reakcją władz. Były też osoby bardziej zaprawione w boju, oczywiście. Chodziłem na protesty, ale nigdy nie zdarzyło mi się zatrzymanie. Jesteśmy też rozżaleni. Ale z drugiej strony, paradoksalnie te wydarzenia sprawiają, że bardziej czujemy się wspólnotą. Wiele, wiele osób pomogło w tym czasie, kiedy mnie poszukiwano, bo bardzo długo nie było wiadomo, gdzie jestem. Informacje podawane przez policję były nieprawdziwe, mój tato był na Nowolipkach, gdzie byłem osadzony. Policjanci powiedzieli mu, że mnie tam nie ma. Zresztą z tego, co wiem, to dwóm posłankom też powiedzieli to samo. Tę noc najgorzej przeżyli moi rodzice. Tutaj bardzo chciałbym podziękować wszystkim, którzy byli w grupie pomagającej, przekazywali informacje, zdjęcia, filmy, materiały dowodowe. To pokazuje, że społeczność staje na wysokości zadania. Wiele osób rzuciło wszystko w sobotę i stanęło pod Pałacem Kultury i pokazało, że nie ma zgody na takie traktowanie obywateli. Jesteśmy bardzo nośnym tematem jako straszak i to świetnie działa jako polityczna karta przetargowa. Władze dolewają paliwa do ognia, bo jest im to na rękę.

Kiedy rozmawialiśmy w zeszłym tygodniu, bił od ciebie jakiś optymizm. Jak jest teraz?

W tym temacie mój optymizm się kończy. Władza PiS zrobiła tyle złego przez ostatnie pięć lat i nie robi sobie nic z naszej solidarności, naszych protestów.  Bo oni już mieli czas, żeby obsadzić wszystkie ważne punkty swoimi poplecznikami. Wysocy rangą oficerowie policji to też już są w dużej mierze osoby, które działają na skinięcie ręki prezesa, czy Zbigniewa Ziobry. I to są osoby, które powinno się pociągać do odpowiedzialności za te wydarzenia. Tam było mnóstwo policjantów, oni byli ściągani na bieżąco, na szybko, to były osoby, które nie są przeszkolone w kontroli tłumu. Nie próbuję tutaj usprawiedliwić brutalności policji – bo to jest pierwsza rzecz, której powinni ich uczyć na szkoleniach – ale nie do końca wiedzieli, jak to ugryźć. Wracając do tego optymizmu – spłynęło na nas olbrzymie wsparcie sojuszników, ale bardzo bym sobie życzył, żeby zaczęły się wypowiadać osoby opiniotwórcze. Przede wszystkim artyści, celebryci. Żeby wypowiadali się jednoznacznie, nie bojąc się o swój status. To jest ta część społeczeństwa, która dociera do ogółu.

Tę ambiwalencję widać dość mocno, jedni czują się zmotywowani do działania, inni chcą wyjeżdżać z kraju, co jest bardziej niż zrozumiałe. Czy jest jakaś aktywistyczna ścieżka, która ma pozytywny koniec?

Powtórzę to, co mówiłem przed wydarzeniami weekendowymi. To jest oczywiście moje prywatne zdanie, ale ja bardzo mocno wierzę w dialog. Wszystkie te protesty, mimo tego, że mogą nie dać wymiernego efektu pod kątem tego, co władza robi, są naprawdę bardzo ważne dla naszej społeczności. Bo my dzięki temu widzimy, że nie jesteśmy w tym państwie sami. Że nie otacza nas morze brunatnych głów, które by nas najchętniej powywieszały na okolicznych latarniach. Przede wszystkim dialog – bardzo bym chciał zaapelować, żeby ludzie nie dali się prowokować, żeby nie grali na eskalację. Bo to jest dokładnie to, czego władza chce. Gdzie dwóch się bije, tam trzeci korzysta. W momencie, kiedy rozwalamy sobie głowy z prawą stroną o własne prawa, państwo może sobie robić, co tylko chce, bo uwaga jest od niego odwrócona. Mimo wszystko zachowywać spokój, racjonalność, rozmawiać spokojnie. Jak stałem pod pomnikiem, to większość z tych osób, które próbowały zerwać flagę, lub ją podpalić, stała później obok. I cały czas z nimi rozmawialiśmy. Trzeba po prostu rozmawiać, używając prostych sformułowań i apelować do takiej podstawowej ludzkości, którą uważam, że każdy, nawet najbardziej agresywny kibol, w sobie ma.

Różnice kulturowe dotyczą także emocjonalności, ale pod względem pozornie stoickiej postawy mężczyzn i ich niechęci do okazywania uczuć widać kilka podobieństw między Polską a Japonią. Jak wynika z wielu badań poświęconych porównywaniu emocjonalności Japończyków z innymi nacjami, kluczową rolę odgrywa u nich współzależność (social interdepence), czyli zwracanie na społeczny kontekst emocji. Uwaga zostaje przeniesiona z osoby odczuwającej, na kontekst, w jakim emocja zostaje wyrażona i jakie może wywołać reakcje u innych. Yan Wasiuchnik wspominał wzorzec stałego emocjonalnie samuraja, który wynika ze społecznych zasad. Japończycy za miejsca niestosowne do okazywania emocji uznają biura i zakłady pracy, w których obowiązuje powściągliwość. Za to ta sama grupa ludzi, która wstrzymuje radość z dużego sukcesu firmy w godzinach pracy, na wspólnym wyjściu do baru będzie bardzo głośna i wylewna. Podczas swojej wizyty w Japonii sam widziałem, jak ogólną radość w całym lokalu wywołało znalezienie zgubionego zegarka przez jednego z klientów i absolutną ciszę i spokój w transporcie publicznym. Emocje dotyczące osobistych spraw są jeszcze mocniej schowane, bardzo często zamknięte nawet przed samym sobą.

Współzależność to mechanizm właściwy kulturze kolektywnej, przeciwny do indywidualnego modelu społecznego, jaki dominuje na Zachodzie. W 2008 roku Uniwersytet Alberty przeprowadził bardzo ciekawe badanie, w którym grupom uczestników z Ameryki Północnej i Japonii pokazano zdjęcie z główną postacią i innymi ludźmi w tle. Następnie manipulowano wyrazami twarzy tych figur i pytano o emocję wyrażoną przez centralną postać. Większość grupy japońskiej (72%) odpowiadała, że emocje centralnej postaci były ukształtowane przez postaci z tła. Grupa północnoamerykańska w tym samym stopniu (72%) odpowiedziała coś zupełnie odwrotnego – postaci z tła nie miały żadnego wpływu na postać centralną. Takahiko Masuda, profesor psychologii z Uniwersytetu Alberty podkreśla, że uwaga Japończyków koncentruje się nie na jednostce, a uwzględnia wszystkich w grupie. Podobne efekty dał szereg innych badań, między innymi prowadzonych przez Alexa Huynha z Uniwersytetu Waterloo i Phoebe Ellsworth z Uniwersytetu Michigan.

Zbyt często zapominamy, że kraje Wschodu przeszły zupełnie inną drogę filozoficzną i społeczną, a zjawiska, które stoją u podstaw naszego indywidualistycznego podejścia – od Oświecenia po rewolucję seksualną – miały tam zupełnie inną formę, o ile w ogóle do nich dochodziło. Ocena tych różnic może być jałowym wysiłkiem, szczególnie biorąc pod uwagę ich złożoność. Kolektywny duch pomógł w walce z epidemią koronawirusa w Chinach, ale z drugiej strony, to samo podejście tworzy zablokowane emocjonalnie jednostki w Japonii. Skumulowane w ten sposób uczucia mogą być źródłem poczucia osamotnienia i tworzyć dystans do rodziny, są blokadą dla przepracowywania traum, zaburzają proces żałoby.

W Kraju Kwitnącej Wiśni panują ściśle określone zasady dotyczące czasu i miejsca na wyrażanie emocji. Współzależność może być widziana jako podstawa empatii i chęci zrozumienia, którą np. odczuje każdy człowiek Zachodu wrzucony w grupę Japończyków kompletnie nie rozumiejących języka angielskiego. Z drugiej strony, prowadzi to do budowania emocjonalnych murów, co w połączeniu z hierarchizacją i silnie patriarchalnym charakterze społeczeństwa daje efekt w postaci milczących ojcowskich figur i sfrustrowanych mężczyzn w każdym wieku (ciekawie na tym tle wypada Polska, w której mężczyźni również mają problem ze zdrowym wyrażaniem emocji). Dlatego też smutny mężczyzna to widok rzadki, płaczący – wprost niesamowity. Zdjęcia Wasiuchnika mają tym mocniejszy wydźwięk – uchwycają unikalny moment, kiedy uczucia burzą ten mur i wylewają się rzeką, w której płyną nie tylko aktualne emocje, ale i te nagromadzone wcześniej.

Przyglądanie się różnicom kulturowym, szczególnie w tak wrażliwym obszarze, jak emocje, nie ma służyć ocenie innych społeczeństw. Za to warto w takim kontekście spojrzeć na to, jak budujemy swoją emocjonalną tożsamość i jak działają niepisane zasady dotyczące jej wyrażania u nas. Figura milczącego ojca, który wszystkie emocje dusi w środku, jest aż nadto znajoma w Polsce (chociaż empatia wynikająca ze współzależności społecznej już niekoniecznie) i prowadzi do wielu życiowych powikłań dla dzieci dorastających w cieniu takiej figury. Portrety zrobione przez Yana Wasiuchnika pokazują moc uczuciowego oczyszczenia – katharsis jest skuteczną figurą od antyczności. Nasze emocjonalne zdrowie jest ważne jak każde inne i warto dbać o jego higienę.

zdjęcia: Yan Wasiuchnik @maanamman

casting: Dominika Szmid @domsyn

Wolność jest równie ważna dla Ani Dębickiej i Oliwii Lis, które o sobie mówią, że są zwykłą, niewyróżniającą się parą. Na swojej drodze kieruję się szczęściem. Czuję, że poczucie bezpieczeństwa daje mi wolność i cieszę się, że mogę być sobą. Wzbogaca to moje osiągnięcia, bo mam czystą głowę. Jestem w miejscu, w którym chcę być, z osobą, z którą chcę być – mówi Oliwia. Kontynuuje: przez długi czas z Anią nie potrzebowałyśmy w żaden sposób tego eksponować. Ta ekspresja była, w nas zamknięta, nie miałyśmy potrzeby, manifestacji swojej seksualności. Uważam, że możemy być szczęśliwe, jednocześnie będąc sobą, nie musząc nikomu nic udowadniać. Przez długi czas nie chciałyśmy się w wiele projektów angażować. Za zmianę, która w nas ostatnio nastąpiła odpowiedzialne jest to, co się dzieje w polityce. Uważam, że teraz priorytetem jest mówienie głośno, o tym że jesteśmy i żyjemy w tym kraju. Wiele osób nie zdaje sobie sprawy z konsekwencji nienawistnych zachowań skierowanych do ludzi ze społeczności mniejszościowych. Dotyka to szczególnie młode osoby narażone na hejt w szkole, które nie potrafią tego udźwignąć. Wtóruje jej Ania: żyjemy po swojemu, nie robiąc przy tym nikomu krzywdy. Przyszedł moment, w którym ktoś próbuje nas wyciągnąć za fraki mówiąc: wy nie macie tu prawa żyć. Czujemy ogromną potrzebę mówienia, do ludzi, którzy słyszą nieprawdziwe rzeczy. Chcemy, aby dotarła do nich ta ludzka strona, której nie znają. Koszmarny, nieodpowiedzialny i okrutny atak polityczny na społeczność LGBTQ+ był dla wielu szokiem – zwykłe życie, które prowadzili, zostało rozdmuchane do wymiarów skoordynowanego ataku na państwo. Co byłoby absurdalne, gdyby nie fakt, że jest po prostu upiornie groźne i skutkujące realną przemocą – zresztą w rozmowie z Anią i Oliwią jedna z nich przytoczyła historię osiłka, który terroryzował ostatnio nocną komunikację miejską, pytając wszystkich mężczyzn w autobusie czy są pedałami. W tym kontekście widoczność, skonfrontowanie abstrakcyjnej nienawiści z realnym człowiekiem, nabiera jeszcze większej wartości. Co innego agresja skierowana w hasła, a co innego spojrzenie w oczy drugiemu człowiekowi.   

Kiedy dorastamy, próbujemy się odnaleźć, zakotwiczyć w rzeczywistości. Pomaga w tym popkultura i otoczenie, choć równie dobrze mogą w tym szkodzić, utwierdzając szkodliwe wzorce, czy powielając uprzedzenia. Pat Dudek: moje doświadczenie formacyjne polegało chyba na fantazjowaniu, raczej (i paradoksalnie) miało mały związek z odkrywaniem seksualności. Wystarczyło mi mieć fantazję na temat tego, kim jestem i jak wyglądam i to się działo, konwencjonalność skończyła się po komunii (może przed, bo na komunii miałem już przekłute ucho), potem według zmiennych potrzeb. Jestem osobą niebinarną płciowo, płeć po prostu nie ma dla mnie większego znaczenia. Nie bardzo mnie zastanawiało, czy to mi ułatwia czy utrudnia życie, po prostu nie było dla mnie nigdy wyboru między mną a kimś innym i to się nie zmieniło. Teraz częściej i bardziej świadomie przyglądam się zastanym wzorcom społecznym i czasem je adaptuję, częściej przerabiam – to rodzaj dialogu z uprzedmiotowieniem, purytańskością czasów, w których żyjemy, tradycją, reklamową fetyszyzacją i cieknącą ślinką kapitalizmu.

Ania wspomina, że nigdy nie inspirowała się żadną osobą ze względu na jej orientację seksualną. Podkreśla, że ma idoli i idolki, których podziwia za talent, działania, kontrowersję, ale przede wszystkim za to jakimi są ludźmi i dodaje, że z określeniem lesbijka spotkała się po raz pierwszy podczas dyskusji na temat rosyjskiego duetu TaTu: byłam zaciekawiona, ponieważ u mnie w domu w ogóle nie rozmawiało się o tym. Oliwia: przełomowe było dla mnie poznanie osoby w miasteczku z którego pochodzę. Dziewczyna, która swoim wyglądem i charakterem odstawała od reszty. Podobała mi się jej indywidualność i nie zamykanie się w ramy. Kiedy patrzy się na to miasto, 20 tysięcy mieszkańców i prawie każdy taki sam – to robi niesamowite wrażenie. Chodziłam wtedy do gimnazjum i była to dla mnie duża nowość. Poczułam odwagę, którą chciałabym przekazywać dalej. Myślę, że taka identyfikacja i poznanie własnych wartości jest niesamowicie ważna, dlatego każdej zagubionej osobie powiedziałabym, że też byłam w tym miejscu i ma nie bać się być sobą. Orientacja seksualna nigdy nie miała dla mnie znaczącej roli. W popkulturze doszukiwałam się talentów i czegoś zachwycającego, dlatego wyboru ikony nigdy nie uzależniam od wyboru partnera. Jeśli byłabym zmuszona wskazać tę największą bez wątpienia wspomniałabym o Gia Marie Carangi. Jej historia wywołała bardzo duży wpływ na moje definiowanie mody i sposób w jaki od początku do niej podchodziłam. Udowodniła mi, że inność oraz charakter idą w parze i sesje zdjęciowe stały się dla mnie grą aktorską, przy których mogłam zarówno być sobą, jak i kimś zupełnie innym. Z pewnością pewne środowiska – czy zawodowe, czy towarzyskie – są bardziej sprzyjające otwartości, niż inne. Zadaniem społeczeństwa jest stworzenie takich warunków, żeby nie pewne środowiska, ale wszystkie tej otwartości sprzyjały.

Pat, choć często prezentowany jako artysta queerowy, ma z queerem skomplikowany związek, co tylko składa się na jego wyjątkową indywidualność: zawsze czuję, że moja queerowość na polu działań twórczych jest, jeśli wolno mi tak powiedzieć, przesadzona, bo w swoich działaniach nie poświęcam szczególnej uwagi badaniom nad teorią queeru. Wielu wspaniałych artystów robi to znakomicie, a ja może jedynie często z nimi współpracuję. Za to bardzo lubię badać wzorce kulturowe, malarstwo renesansowe, sztukę minojską i prekolumbijską, Goethego, mity, baśnie, archetypy, narracje. Moja suwerenna queerowość polega na tym, że po prostu nie mam płci i w związku z tym odgrywanie przeze mnie nimfy, syreny, seksbomby, lolity, piosenkarki pop lub Bogini Wenus jest queerowe. Ale queerowe w praktyce, poza refleksją; dla mnie to coś zupełnie zwykłego, nie czuję, żebym uderzał w choćby jedną nienormatywną strunę w swoich działaniach (czasem trzeba mi o tym powiedzieć). Przykładam się do tego, do czego mam serce, więc czym jest tutaj płeć? Tak po prostu wyszło. Może queerowe jest też to, że lubię się śmiać. Na pewno dzięki swojemu doświadczeniu widzę potrzebę społecznego angażowania się, jeśli tylko czuję, że mogę zrobić coś dobrego dla kogoś. W społeczności LGBTQ+ to pozytywne podejście do wzajemnego wsparcia jest dość powszechne – trudna sytuacja jest żyzną glebą dla nasion solidarności. Zamiast na nią szczuć, polscy politycy powinni się od tej społeczności uczyć empatii i solidarności.

Cała trójka widzi niepokojące zmiany, jakie zaszły w kraju w podejściu do społeczności LGBTQ+. Nie boję się zauważać, że obecnie ocieramy się o faszyzm i fundamentalizm religijny, czyli niedługo zamontują nam oko Saurona nad Pałacem Kultury. To jest bardzo zaawansowany froteryzm i przyzwoicie jest się tym już nie tylko niepokoić, ale wreszcie reagować – mówi Pat. Dla Ani znamienna jest postawa rówieśników, znajomych z dawnych lat: pamiętam czasy, kiedy jeden z bliższych kolegów dokonał coming outu. Całe grono znajomych przyjęło to bez problemu, najzwyczajniej go lubili. Dzisiaj ci sami ludzie udostępniają wpisy ubliżające całej społeczności LGBT. Wiem, że nie są złymi ludźmi, po prostu zostali zmanipulowani i jest mi przykro, że ślepo ulegają wszelkiej propagandzie. Oliwia: niepokoi mnie fakt negatywnych skutków działań rządu. Napiętnowanie i zamykanie nas w ramach „ideologii” jest obrzydliwe i niezwykle krzywdzące dla wielu. Teraz w społeczeństwie widać ogromne podziały. Nigdy nie musiałam mierzyć się z agresją w moją stronę. Osoby, które były negatywnie nastawione, nie mówiły o tym głośno. Niestety to się zmieniło i przyszedł moment, w którym musimy walczyć o własne prawa. Ogromnie liczę na to, że wynik wyborów zmieni tę sytuację. Pat lekarstwa na nienawiść szuka głównie w szkole: walka z mową nienawiści powinna odbywać się u podstaw. Edukacja i dobre wzorce, może trochę traktowanej niefakultatywnie filozofii w nauczaniu szkolnym, bo trzeba się nauczyć być człowiekiem. Ale czy da się walczyć z głupotą i złem? Można to jedynie uregulować, żeby było jasne, że nienawiść kosztuje – jeśli nie straty moralne, to prawne lub finansowe. Oliwia na koniec naszej rozmowy chce dodać jedno: jesteśmy zmęczone nienawiścią.

Pride jest wyjściem przeciwko tej nienawiści, walką o swobodę ekspresji dla każdego, niezależnie, czy jest homo, czy bi, czy określa się jako jedna płeć, czy pływa między ich ramami swobodnie. Wolność wyrazu jest też szczególnie ważna dla społecznej różnorodności – czy naprawdę chcemy żyć na świecie, w którym obowiązuje tylko jeden wzorzec zachowań, tylko jeden model społecznego funkcjonowania? Zakusy zbytniego regulowania tego, co normalne, a co poza tę normalność wykracza, kończą się tragicznie, bo to z gruntu działania wykluczające, skazujące część społeczeństwa na poczucie odrzucenia w najlepszym, a prawdziwą przemoc w najgorszym przypadku. W natłoku nienawistnej mowy łatwo zapomnieć, że pod pogardliwymi etykietkami są ludzie. Osoby takie, jak Ania, Oliwia i Pat przypominają o tym każdego dnia.

Zdaję sobie rzecz jasna sprawę, że kulturowy dystans między berlińską bohemą (celowo nie piszę niemiecką, bo specyfika tego miasta jest multinarodowa) a Polską jest astronomicznie większy niż ten geograficzny. Ale nie da się ukryć, że każdy głos wsparcia jest na wagę złota, szczególnie wobec tego, że pewne obszary polskiej publiczności klubowej również flirtują z homofobią. Mocny sygnał solidarności z OFICJALNEJ STOLICY TECHNO szedłby nie tylko do społeczności LGBTQ+ w potrzebie, ale także edukował co bardziej ignoranckich bywalców parkietów (z tej strony serdecznie pozdrawiam opiniowego szermierza z jednej grupki techno, który nie widział rozdźwięku między miłością do tej muzyki, a nakładką na profilówkę z Bosakiem).

To milczenie ma bardzo złożone podstawy – od peryferyjności naszego kraju pod niemal każdym względem (odsyłam do mądrzejszych ode mnie, z Janem Sową na czele), po lekki klasizm, wdrukowany w zachodni kapitalizm względem wschodnich ludów. Co ciekawe, sam odczułem tę podskórną, najczęściej nieuświadomioną pogardę na własnej skórze. Zdarzało mi się grać jako DJ w Berlinie, czy Sztokholmie i tam, pośród ludzi o podobnym statusie w branży muzycznej i tak czułem, że od braci z zachodu i północy jestem najzwyczajniej gorszy. Inaczej – nawet nie tyle ja to czułem, co subtelnie (i zapewne nieświadomie) dawano mi to odczuć. To oczywiście temat na inny dzień, ale wbrew liberalnej propagandzie, nie jesteśmy częścią Zachodu i Zachód doskonale sobie z tego zdaje sprawę (czy to słuszna postawa – oczywiście nie i poczucie wyższości oraz samozadowolenie narodów na lewo od Odry i Nysy zasługuje na naganę). Ale patrząc na mapę, czuję przygnębienie. Jesteśmy tak blisko siebie, jedno z nas potrzebuje wsparcia i tego wsparcia nie dostaje. Nawet nie w postaci wielkich przelewów na kwestie prawne, ale gestów, słów, czy postów w mediach społecznościowych.

Jest pewien obszar działalności aktywistycznej w branży muzycznej, który jest niemal modny, bo dotyczy państw definiujących globalny obieg kultury i rozrywki. Problemy mniejszości seksualnych z peryferii, nawet tych sąsiadujących z owym WIELKIM ŚWIATEM, schodzą na dalszy plan. Są albo świadomie ignorowane, albo po prostu niewidoczne, przysłonięte tumultem w jądrze kapitalizmu. A przecież w naszym własnym interesie jako cywilizacji jest to, żeby świat zmniejszać, stawiać na sąsiedzką solidarność i wsparcie dla mniejszych. Jak widać, dopóki do Berlina nie dotrą sceny starć na ulicach Warszawy, na solidarność można liczyć w ograniczonym stopniu, o ile w ogóle. Wielka szkoda.               

Spotkaliśmy się na Wawrze, przy Plaży Romantycznej, co jest zabawnym, choć adekwatnym figlem losu. Po krótkich instrukcjach wskoczyliśmy z redakcyjnym kolegą Cyrylem Rozwadowskim do kajaka i rozpoczęliśmy wiosłowanie. Dla ścisłości dodam, że ostatnie, a do tego niewielkie, doświadczenie w tego typu łodzi mieliśmy ponad dekadę temu. Pogoda była na tym etapie zwodniczo piękna, ale duchota i ciemne, granatowe kłębowisko na niebie zwiastowały załamanie. Oczywiście, że czekając przy brzegu na start spływu, uderzyliśmy kilka razy w sąsiedni kajak. Chłopaki ze Stowarzyszenia Lambda przyjmowali te ataki cierpliwie, za to pochwalili się niesamowitą flagą, która w zeszłym roku poszła w kilkunastu Marszach Równości, także w tym najważniejszym – białostockim. Wspólne dowcipy, także w lekko kombatanckim tonie, to podstawa, nawet jeśli kontekst zbyt wesoły nie jest.

Jeden z młodzieńców zażartował (trawestując faszystowskie hasło), że dzisiaj wcielamy w życie zasadę “sport-zdrowie-homoseksualizm” i ruszyliśmy, a za nami granatowe kłębowisko. Nie pomogły apele do św. Carly Rae Jepsen, po chwili machania wiosłami gwałtowna ulewa przerwała kawalkadę kajaków i spłynęliśmy na brzeg. Słowo brzeg umieszczam tu dość luźno, ponieważ jedynie garstka poczuła twardy grunt pod stopami. Reszta raczyła się kąpielami błotnymi, a ciepełko szlamu było powodem kolejnych żartów i prowodyrem pozytywnych zachowań, gestów solidarności małej i dużej. Stan wody w Wiśle to źródło wielu niepokojów, ale przeprowadzone dzień wcześniej przez Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji badania w sprawie jej jakości dały wynik: bez zastrzeżeń. Nie sądziłem, że kiedyś napiszę te słowa, ale: zmyłem muł wodą z Wisły! Nawałnica odpuściła, ruszyliśmy dalej.

Przy pięknej pogodzie wyłoniła się panorama Warszawy, niekończące się źródło teł dla rodzimych filmów i seriali. Na mnie, obywatelu wrocławskiej prowincji, ten widok zawsze robi wrażenie – zresztą w tym momencie zaczęliśmy się zbliżać do mojej krajanki, Twojej Starej, która wiosłowała na samym czele spływu. Szczęśliwie pomysł pływania w dragowym makijażu zostawiła na brzegu – wierzę w moc podkładu, ale z polską burzą nie ma żartów.  Czym bliżej miasta, tym bardziej dostrzegalna stała się także policja. Czy to na rzece, kiedy o dziwo mundurowy odmachał radosnym gestem, czy na mostach, gdzie bronili Spływu Równości przed zakusami wrażych grup. Most to idealny punkt, żeby rozstawić machiny równie średniowieczne, co poglądy i np. polać kajaki smołą. Czy to dzięki pogodzie, czy temu, że informacje o spływie były stonowane, ale agresorów o podejrzanie krótkich fryzurach nie zarejestrowano. Za to na wysokości Saskiej Kępy po raz kolejny dała o sobie znać pogoda. Nawałnicę można było przetrwać już nie w szlamie, a w komfortowych warunkach miejskiej infrastruktury wypoczynkowej. Wspólne ćwiczenia fizyczne z muzyką i dowcipkowanie pomogły rozruszały każdego i spływ zakończył się szczęśliwie, choć moment przed pierwotnym celem.

Nie wątpię, że gdyby nie wyjątkowe okoliczności, tegoroczna Parada Równości mogłaby być najliczniejszą w historii. Odrażający, homofobiczny atak polityków partii rządzącej na społeczność LGBTQIA+ zmotywował środowisko, sojuszników i sojuszniczki. Oczywiście, był sankcjonowaniem przemocy, którą społeczność odczuwa na co dzień – i po takich słowach odczuje ją jeszcze mocniej – ale był zaskakująco bezczelnym i bezpośrednim odhumanizowaniem, co wywołało falę gestów sprzeciwu. Ta parszywa zagrywka była obliczona także na kontrowersyjne ujęcia z tegorocznej Parady, ale przecież każdy, kto choć raz uczestniczył w niej lub w innych Marszach, wie, że dominują tam pozytywne uczucia, radosna atmosfera, a przede wszystkim – nadzieja. Desperacja rządzących, która objawia się coraz paskudniejszymi atakami na różne środowiska, jest tej nadziei zaprzeczeniem. Przebieg samego Spływu Równości był niemal metaforą losów społeczności LGBTQIA+ – ciągła walka z nawałnicą między chwilami słońca, to opis sytuacji wręcz upiornie trafny. Ale to poczucie solidarności, które czuć na Marszach, jest potężnym orężem. Orężem, którego żaden nieodpowiedzialny, koniunkturalny i marny polityk nie zdoła wytrącić tej społeczności z rąk.

Tak, gniew jest brzydką emocją, kiedy patrzy się na niego z pozycji przywileju, kiedy nasz materialny byt i fizyczna egzystencja są niezagrożone. Tego luksusu nie ma większość czarnoskórej społeczności w USA, niezależnie od tego, czy należą do przysłowiowego ludu, czy są milionerami – posłuchajcie Donalda Glovera, który  kilka lat temu mówił w Breakfast Club, że chciałby być biały tylko po to, żeby mieć spokój. Dziwi mnie też brak logicznego myślenia, który prezentuje wielu rodzimych ludzi mediów. Jeśli protesty generują chaos, nic dziwnego, że skorzystają z niego szabrownicy – niezależnie od politycznych barw i motywacji. Łączenie tych działań z ruchem Black Lives Matter, albo co gorsze utożsamianie rabunku z istotą protestów, to wyjątkowo niemądre działanie, które wynika albo z ignorancji, albo złej woli. Przestępczość uwielbia niestabilne warunki, a czy będą to masowe protesty, czy zaniedbanie całych połaci miast, jest dla postaci operujących w cieniach nieważne. Wyjątkowo upiorną ironią jest też to, że Polacy chełpią się swoim na dobrą sprawę niezbyt imponującym dorobkiem buntowniczym, a kiedy obserwują rewolucję, zamiast przyklasnąć, wolą rozpływać się nad świętym prawem własności. Czy należy piętnować szabrownictwo, które często wali na ślepo, krzywdząc także czarną społeczność? Absolutnie, ale niech to nie przesłoni głównego wydarzenia, jakim są ze wszech miar słuszne protesty. Mówiąc szczerze, ich przebieg jest relatywnie pokojowy, jak na kilkaset lat opresji, ciągłe prowokacje i nadużywanie siły ze strony policji. Kompletnym niezrozumieniem tematu są również głosy o tym, że protesty napędzają rasizm. Ponownie, emocje nabudowane przez wieki przemocy i bezprawia nie siadają do stołu negocjacyjnego w garniaku, a buzują do momentu gwałtownego wybuchu, który obserwujemy teraz, w latach 60-tych, czy w trakcie LA Riots w 1992 roku. Apelowanie o spokój do ludzi przygniecionych butem zakrawa na okrutny żart, ale jesteśmy, gdzie jesteśmy. Spokoju nie dali czarnej społeczności ani Founding Fathers (z których wielu posiadało niewolników), ani generałowie wszystkich amerykańskich wojen XX wieku (którzy mieli tendencję do traktowania afroamerykańskich oddziałów jako żywych tarcz), ani współcześni policjanci (którzy zdecydowanie za łatwo sięgają po środki przymusu bezpośredniego wobec osób o ciemniejszym kolorze skóry). Jeśli czujesz, że twoje życie nie ma wartości do stopnia, w którym władza traktuje je jako zbędne, raczej nie dbasz o konwenanse.

Na mediach ciąży wyjątkowa odpowiedzialność wobec relacjonowania amerykańskich protestów. Powinniśmy skupić się na budowaniu rozumienia kontekstu i społecznej empatii. To pierwsze wielkie protesty XXI wieku, a będzie ich tylko więcej, bo system, w jakim przyszło nam funkcjonować, jest antyludzki i szkodzi samej planecie. Sympatia okazywana siłom przemocy i opresji może się łatwo na mediach zemścić, kiedy do protestów dojdzie i u nas (a może być ich wiele, bo czeka nas epoka kryzysów, z klimatycznym na czele), a rozochocona policja zapomni o tym, że służy ludziom nie władzy i nie kapitałowi, co zresztą widzieliśmy już w trakcie pandemii. Skupianie się na materialnych stratach luksusowych marek zakrawa na ponury żart, szczególnie wobec ciągle rosnących nierówności społecznych, które popychają ludzi w ramiona desperacji. A już szczególną odpowiedzialność ponoszą media i podmioty, które na dziedzictwie czarnej społeczności korzystają wprost. Zamiast pisania o zdemolowanych butikach, piszcie o Black Lives Matter, zamiast wyciągania jednostek żerujących na chaosie, skupcie się na masie walczącej o swoje prawa. Milczenie i obojętność są złe, ale jeszcze gorsze jest podważanie ludzkiego prawa do sprzeciwu wobec opresji, jakkolwiek brzydki i gwałtowny by on nie był.

To ostatnie to tylko drobny wyimek z “Koronki do najświętszej przyszłości” Leszka Możdżera, którą opublikował w ostatnim numerze Jazz Forum. Muzyk od lat porusza się po obrzeżach rozsądku, kumając się ze szkodliwymi postaciami w rodzaju Jerzego Zięby. Zaczęło się niewinne – od “uduchowionego” stroju instrumentów w 432 Hz i otwieraniu czakr, skończyło się na podważaniu pandemii. Oficjalne źródła raportują przepełnione szpitale, ale filmy kręcone telefonami przez wścibskich obywateli pokazują je zupełnie opustoszałe. Pojawia się wysyp amatorskich nagrań statków kosmicznych oraz zagadkowych fenomenów optyczno-meterologicznych – pisze zupełnie na poważnie Możdżer. Ale to nie koniec: Lady Gaga publikuje na Twitterze wypowiedzi, w których ostrzega wampiry, żeby sprawdzały krew, bo można trafić na zatrutą, a poźniej występuje jako reprezentantka WHO podczas oficjalnej konferencji prasowej. Nie muszę dodawać, że nic z tego nie jest prawdą. Możemy sobie śmieszkować, ale w tekście pojawiają się dużo bardziej niepokojące tezy: Plemiona afrykańskie, swobodnie wyrażające swoją seksualność, nigdy nie wytworzyły wyrafinowanej formalnie kultury wyrażającej się w arcydziełach literatury, poezji, architektury, muzyki i technologii. To jest po prostu rasizm, przybrany w kolonialne poczucie wyższości białego człowieka. Dalej mamy także powielanie homofobicznych fake newsów: Amerykańskie Stowarzyszenie Psychologiczne próbuje przeforsować pedofilię jako orientację seksualną (nic takiego nie miało miejsca). No i tradycyjne odbieranie mniejszościom seksualnym prawa do walki o swoje: Korowody ‚mniejszości seksualnych’ paradują ulicami miast z pieśnią na ustach i wznoszą różnobarwne flagi. Znaczący cudzysłów to mało powiedziane. Oczywiście, znajdą się i tacy, którzy ten korowód teorii spiskowych, fake newsów i paskudnych opinii będą poczytywać za wyrwany z kontekstu. Zatem jaki to kontekst, co tak bardzo przeraża Leszka Możdżera i popycha w najgłębsze odmęty foliarstwa? Rola seksualności we współczesnym społeczeństwie. Chociaż to też niejasne, temu wywodowi brakuje jakiejkolwiek dyscypliny intelektualnej, więc dotrzeć do rdzenia jest trudno. Wiodący serwis pornograficzny, propagujący bezsensowne wyrzucanie spermy (a przecież orgazm i wytrysk to dwie różne rzeczy) pod hasłem ‚zostań w domu’ oferuje darmowy dostęp do swoich zasobów. […] Mężczyźni powinni się nauczyć odróżniać wytrysk od orgazmu, bo brak szacunku do spermy oznacza brak szacunku do dzieci. Kobiety natomiast muszą pojąć, że orgazm to nie jest bioelektryczne rozładowanie, tylko bioelektryczne wyładowanie. Dopiero wtedy zaczniemy się nawzajem zasilać, dzieci będziemy płodzić świadomie, a nowe koronawirusy nie będą potrzebne. Zaiste, świat tych dziwacznych i miejscami wprost idiotycznych obsesji byłby fascynujący, gdyby nie inny kontekst. Leszek Możdżer to wpływowa postać.

Środowisko jazzowe szczyci się swoją apolitycznością, byciem ponad rzeczywistością, czy to przez imponującą skalę rzemiosła, czy wyjątkowe uduchowienie. I w jakimś stopniu to szanuję. Natomiast w reakcjach na tekst Możdżera widać bagatelizowanie problemu, trudną do zaakceptowania pobłażliwość i kompletnie nieadekwatne argumenty o wolności słowa. Czy wolność słowa nie kończy się, kiedy zaczynamy krzywdzić innych? Można by Możdżera zignorować, w końcu nie jest pierwszym celebrytą odklejonym od rzeczywistości, któremu bizantyjski styl życia podpowiada alternatywną wizję świata. Ale Leszek Możdżer ma głos i poważanie w środowisku, co więcej, jest dyrektorem programowym wrocławskiego festiwalu Jazz Nad Odrą. I to chyba najbardziej oburzające, że Krzysztof Maj, dyrektor Strefy Kultury Wrocław, który od wielu lat trzyma lokalną kulturę żelazną i niezbyt kompetentną ręką, ćwierćintelektualne wybryki Możdżera bagatelizuje, arogancko zbywając dziennikarską dociekliwość. Jak to jest, że miasto, które szczyciło się tytułem Europejskiej Stolicy Kultury zatrudnia na wysokiej pozycji człowieka, który szerzy tezy ohydne, nienawistne i rozprowadza fake newsy tak absurdalne, że włos jeży się na głowie?

Najpierw postanowiłem pójść kanałami oficjalnymi, ale miły, młody człowiek oddelegowany w Strefie Kultury Wrocław do kontaktów z mediami nie umiał mi w żaden sposób pomóc, prosząc o pytania na maila. Mimo podesłania wiadomości z wyszczególnionymi cytatami i zdjęciem felietonu Możdżera, przez kilka dni nie doczekałem się żadnego stanowiska. Kolejny telefon był jeszcze ciekawszy – ten sam młodzieniec porównał moją dociekliwość w sprawie Możdżera do ataku kiboli na wykład profesora Baumana, po czym kilka minut rozwodził się nad twórczością naszego wybitnego socjologa. I tak, jak jestem chętny do propsowania Baumana o każdej porze dnia i nocy, tak odrobinę przeraża mnie, że człowiek zatrudniony do rozmów z mediami kompletnie sobie z tym zadaniem nie radzi. Rozmowa z panem Majem była jeszcze krótsza, choć chyba bardziej kuriozalna: na rasistowski cytat odpowiedział, że to nie rasizm i nie widział żadnego powodu, żeby odnieść się do tego, że dyrektor programowy jednego z największych festiwali muzycznych we Wrocławiu publicznie prezentuje poglądy na poziomie foliarza z prepperskiego bunkra.

Owszem, relatywnie dobrze działa Infopunkt Barbara (i pracują tam ludzie, którzy choć trochę znają się na lokalnej kulturze), a wiele działań aktywizujących dzielnice i podwórka ma swoje korzenie w ESK, ale całość była straconą szansą, kolejnym epickim festiwalem i kolonizacją ze strony wielkich nazwisk. W jaki sposób Ennio Morricone, Rammstein (lol to za mało powiedziane), czy David Gilmour będą stymulować organiczną kulturę w mieście, zachodzę w głowę do dzisiaj, a minęło już kilka lat. Ale tym właśnie żywią się postaci w rodzaju Krzysztofa Maja – zrobienie fotki ze znaną postacią, celebryta kompletnie niezwiązany z miastem na czele ważnego festiwalu, wypełnione tabelki w Excelu i POTĘŻNE liczby, bo przecież liczy się promocja i wizerunek, nie rzeczywiste i długofalowe działanie na rzecz miejskiej kultury. Na tle innych dużych miast Polski wypadamy (jestem dumnym Wrocławiakiem, wbrew wszystkiemu!) nawet nie słabo, co wprost żałośnie i żadne działania PR-owe nie ukryją faktu, że organiczna kultura we Wrocławiu jest w kiepskiej sytuacji, porzucona sama sobie i żebrząca o skrawki z celebryckiego stołu. Słabości festiwalozy i grantozy boleśnie obnażyła obecna pandemia, po której kulturalny krajobraz miasta będzie jeszcze uboższy. Obniżenie czynszów w miejskich lokalach do złotówki to wspaniały pomysł, podobnie jak apel Związku Miast Polskich do rządu w sprawie kultury (prezydent Wrocławia Jacek Sutryk jest mocnym głosem w organizacji), ale poza tym miasto w sprawie kultury nękanej kryzysem nie robi wiele. Zresztą na bierność, arogancję, brak dialogu czy niekompetencję włodarzy miejskiej kultury działacze i działaczki wskazywały jeszcze przed pandemią, a pan Krzysztof Maj w ich oczach to prawdziwy nemesis. Nic dziwnego, biorąc pod uwagę jego wątpliwe dokonania, podsumowane w obronie oburzających tez Leszka Możdżera.

Pandemia pokazała dobitnie, jak bardzo potrzebujemy kultury lokalnej, organicznej, a jak łatwo zdmuchnąć tę zbudowaną na koncertach za miliony złotych i kolonizację przez wątpliwych celebrytów. Kultura niezależna czy alternatywna jest tańsza w finansowaniu, oraz ma dużo bardziej pozytywne i dalekosiężne konsekwencje dla lokalnej społeczności. Na co wskazywała choćby Agata Diduszko-Zyglewska w naszej ostatniej “Debacie w koronie”. Szczególnie w kontekście idącego kryzysu, który znacząco uszczupli miejską kiesę, warto pomyśleć o zmianie priorytetów, a także o wymianie ludzi na takich, którzy rozumieją powagę sytuacji i znają adekwatne rozwiązania. Ludzie w rodzaju Krzysztofa Maja są nie tylko kosztowni (tylko w 2018 roku na Strefie Kultury Wrocław zarobił 178 822,82 PLN, strach to porównywać do jakiegokolwiek działacza kulturalnego, którego aktywność przekłada się na coś więcej, niż cyferki do publicznych przechwał), ale i skrajnie nieprzygotowani do takich wyzwań. W 2020 powinniśmy wyczyścić przestrzeń publiczną z foliarzy najróżniejszego autoramentu i tych, którzy ich bronią. Kiedy wybuchną antyszczepionkowe zamieszki, może być za późno.

Oczywiście, wpisuje się to w większy problem polskiego społeczeństwa, które nie lubi się jednoczyć, organizować, czy zbiorowo walczyć o swoje prawa (wystarczy spojrzeć na stopień uzwiązkowienia w naszym kraju), za to chętnie wysuwa partykularne roszczenia, podbite przekonaniem o własnej racji. I tak, w przytaczanej już petycji pojawiają się postulaty słuszne, jak uznanie klubów za miejsca wkładu w kulturę, czyli coś, co nasi sąsiedzi zza zachodniej miedzy zrozumieli już dawno. Ale nie słyszałem, by na przestrzeni lat ktokolwiek podnosił kwestię zbiorowego apelu o takie uznanie. Z prostego powodu – większość miejsc działa na zasadach rynkowych, więc kiedy trwa koniunktura, nie zajmują się systemowym zabezpieczeń własnego bytu. Ot, typowe kłamstwo kapitalizmu, który zakłada wieczny, niezaburzony wzrost, premiuje krótkotrwały zysk i tej logice poddaje większość swoich działań. Rząd może mieć bardzo proste kontrargumenty na tę petycję: kluby są miejscami o podwyższonym ryzyku sanitarnym względem kin i teatrów, artyści mogą wziąć udział w programie “Kultura w sieci”, a na problemy przedsiębiorców z branży muzycznej przygotowaliśmy tarczę antykryzysową. I niestety, ale w pierwszej kwestii będzie miał rację, a z dwiema pozostałymi można, a nawet trzeba dyskutować (szczególnie biorąc pod uwagę marną skalę i nieadekwatność tych propozycji), ale nie da się zaprzeczyć ich istnieniu. Niestety, branża muzyczna nie zrobiła wiele, by udowodnić swoją unikalną wartość dla kultury narodowej (a szczególnie w kontekście tej konkretnej władzy parszywe znaczenie słowa “naród” jest upiornie ważne), wprost przeciwnie – w czasach hossy robiła wszystko, by pokazać swoje uniezależnienie od oficjalnych struktur i rynkową potęgę. A teraz, kiedy pandemia obnaża kłamstwa i słabości kapitalizmu, wali pięścią w stół i wysuwa roszczenia.

Nie wątpię w dobre intencje autorów petycji, ale wątpię w jej skuteczność – mamy do czynienia z władzą, która ignoruje przepisy prawa, a co dopiero internetowe inicjatywy. Dlatego musimy zadziałać inaczej. Zbiórki, które prowadzi wiele klubów, by przetrwać, to świetny pokaz solidarności, ale to raczej plaster na otwartą ranę. Potrzebujemy silnego i odpowiedzialnego głosu wspólnoty, który uwzględni wiele różnych perspektyw i spróbuje pogodzić wiele sprzecznych interesów. Ten głos musi wyjść poza branżę klubową i uwzględnić potrzeby tak różnych podmiotów, jak wielkiego festiwalu i małego klubu o bardziej eksperymentalnym programie. Czy to zadanie niemożliwe, okaże się niedługo.

Zaczynamy budować szeroki front polskiej muzyki popularnej. Efektywność tych działań zależy od tego, jak ustawimy dyskusję i jak będziemy przygotowani na opór materii, zarówno rządowej, jak i komentatorskiej, która zawsze chętnie wskoczy na konia zwanego “są ważniejsze sprawy na świecie”. Ale wypracowanie wspólnego stanowiska, które będzie efektem współpracy różnych środowisk, to początek rozmowy. Jeśli już rzucamy słowem “kultura” na lewo i prawo w kontekście klubów, to trzeba trochę ograniczyć wartość słowa “rynek”. Bo co rynek zweryfikował, widzimy aż za dobrze, po setkach złamanych z dnia na dzień żyć. Pojawiło się także dramatyczne sięganie po publiczne środki. I bardzo dobrze! Kultura i rozrywka poddają się obiektywnej ocenie dość trudno, więc wartościowanie prowadzi na manowce i bardzo dzieli. Z mojej osobistej perspektywy nie ma problemu, żeby z tego samego funduszu środki szły i na muzeum, i na klub z muzyką taneczną. Oczywiście, pod warunkiem, że standardy zatrudnienia w klubie wykraczają poza januszowe biznesowanie, a wiemy, że jest z tym różnie. O tym też warto przy tej okazji porozmawiać, bo jeśli branża kulturalno-rozrywkowa prosi o publiczne wsparcie, musi liczyć się z weryfikacją pewnych szkodliwych przyzwyczajeń, jak oszczędzanie na warunkach pracy, czy ukrywanie dochodów. Żeby nie było – sam wiele razy grałem w klubach na czarno, ale to się musi skończyć, jeśli chcemy wyjść ze statusu dziwnej branży na granicach społeczeństwa (w który niejako sami się wpędziliśmy), a awansowali do tej samej rangi, co tradycyjne instytucje kultury zaakceptowane przez opinię publiczną.

Z wielu stron idą sygnały, że czekają nas pracowite tygodnie, pełne rozmów z ludźmi, którzy reprezentują różne odłamy działalności branży muzycznej, różne gatunki i odmienne postawy wobec komodyfkacji kultury i rozrywki. Naszym celem jest wypracowanie odpowiedzialnego stanowiska i pokazanie, że tak, rzeczywiście, branża kulturalno-rozrywkowa to wartość dla społeczeństwa i w jakimś sensie unikalne przedsięwzięcie, które mimo wielu wad przyciąga pracowitych ludzi, a których praca została zagrożona bądź wprost przestała istnieć. Ale żeby nasz głos został usłyszany, musimy działać odpowiedzialnie, a także wyjść poza pewne dogmaty, które obowiązywały przed pandemią. Razem jakoś to przetrwamy, a jak dobrze pójdzie, to nawet wyjdziemy z tego z bardziej systemowymi rozwiązaniami. Łączy nas muzyka i pragnienie doświadczania jej na żywo, ale kroki zmierzające do jego przywracania należy stawiać ostrożnie.

Internet to oczywiście szansa, ale nie dla wszystkich, o czym mówi domina Perse: – W czasie pandemii cierpią również pracownice z tego sektora, ponieważ tragiczna sytuacja ekonomiczna większości Polaków sprawia, że mniej wydają na usługi seksualne. Rozwiązaniem jest celowanie w zagranicznych odbiorców, jednak nie wszyscy pracownicy seksualni są sobie w stanie na to pozwolić.

Sex Work Polska rozwiewa kilka mitów, którymi obrosła praca seksualna w sieci: – Zdobycie wiedzy, opanowanie narzędzi, określenie modelu pracy czy zbudowanie bazy klientów trwa, praca przez internet to nie jest kwestia uruchomienia komputera. I nie jest dla każdego, nie każda osoba się w niej odnajdzie. Aby tak pracować i w ten sposób zarabiać, potrzebny jest sprzęt, warunki (np. własny pokój), umiejętności, znajomość tej gałęzi usług – know–how, baza klientów etc., więc nie jest to alternatywa dla wszystkich, nie jest to gwarantowany dochód. Zresztą część osób pracujących w sieci, np. na kamerkach, również obserwuje spadek ruchu, ponieważ z jednej strony jest relatywnie więcej osób robiących pokazy, z drugiej – potencjalni klienci i klientki, pracując z domu, np. dzielą komputery z dziećmi, więc nie mają czasu i przestrzeni np. na korzystanie z serwisów udostępniających pokazy wideo.

Praca seksualna w Polsce jest owiana tajemnicą, nie dziwi zatem stopień ignorancji, jaki prezentują ludzie żartujący o tym, że sami mogą pracować przed kamerką – czy to z nudy, czy z ekonomicznej desperacji. Tego typu uwagi, poniekąd słusznie, rozsierdzają osoby pracujące w ten sposób. Perse: – Za każdym razem, kiedy słyszę, jak ktoś mówi, że zacznie pracować seksualnie, jak mu w życiu nie wyjdzie albo nie będzie mógł znaleźć pracy, „bo to proste i zawsze jest popyt”, to proponuję takim ludziom, żeby spróbowali i sami się przekonali. Żeby zacząć, trzeba zmierzyć się z ogromną stygmatyzacją oraz presją społeczną, eliminuje się średnio połowę znajomych, którzy nagle przestają cię lubić i zaczynają nienawidzić za sam fakt tego, jakiej pracy się podjęłaś. „No ale przynajmniej zarabiam w dzień tyle, co oni w miesiąc”, pomyślisz, no właśnie kurwa no nie, bo pierwsze kilka miesięcy to ciągłe inwestowanie w siebie oraz w kontakty. Jako domina wydałam już tysiące na sprzęt, podróże po Europie w celu lepszego poznania środowiska BDSM, zainwestowałam setki godzin w naukę oraz rozwijanie swojej osoby w internecie, codzienne robienie zdjęć oraz filmów, umawianie spotkań z fotografkami oraz liczne sesje zdjęciowe. To jest naprawdę ciężka praca, wymagająca nie tylko ładnego ciała, ale przede wszystkim siekanego charakteru, samozaparcia i wkładu własnego na początek. Jeżeli chce się zarabiać na tym te przysłowiowe miliony, to przykro mi, ale trzeba pracować, poznać trochę społeczność innych pracownic robiących te treści, wejść mocniej w środowisko fetyszystów, odkryć, gdzie znajduje się grupa docelowa, wyrobić sobie markę i dopiero wtedy startować z OnlyFans. Ale to niestety kłóci się z wyobrażeniem większości ludzi, jakoby pracownice seksualne tylko siedziały, pachniały i zarabiały miliony.

OnlyFans, serwis społecznościowy oferujący możliwości zarabiania na contencie o najróżniejszym stopniu wyuzdania, zyskuje coraz większą popularność w głównym nurcie medialnym, głównie przez niefrasobliwe dowcipy o przebranżowieniu w czasach kryzysu. Sex Work Polska: – Uczulamy wszystkie osoby, które żartują na temat rozpoczęcia pracy ze względu na sytuację finansową, czy z drugiej strony – które mówią o tym jak o ostatniej desce ratunku: to powiela stereotypy i wzmacnia stygmę, zabija uznanie dla tej gałęzi pracy seksualnej, obraża osoby pracujące w ten sposób. To nie jest temat do żartów, tokenizowanie pracy seksualnej czy jej fetyszyzowanie nie jest OK. Obowiązkiem osób pracujących seksualnie nie jest też edukowanie każdej znajomej osoby, która zwraca się do nas teraz z pytaniem: „Jak zacząć pracować w internecie/na kamerkach/portalach typu OnlyFans czy ManyVids, od czego zacząć?”. Wyrzucanie osobom, że są niewspierające, jeśli nie odpowiedzą, to oznaka sporego tupetu, to nie jest fair. Po pierwsze, to nie są pytania, na które odpowiedź jest jednozdaniowa. Ale przede wszystkim – osoby pracujące seksualnie nie są nikomu nic winne. Udzielenie komuś takiego wsparcia to przywilej, nie każda osoba ma na to czas, nie każda ma takie możliwości. Szczególnie jeśli w innych okolicznościach, na co dzień, nie odczuwamy ze strony tych osób, ze strony społeczeństwa uznania dla naszej pracy.

Medroxy, jak zresztą wiele innych osób pracujących seksualnie, z którymi rozmawiałem na ten temat, nie owija w bawełnę: – Czy epidemia, czy nie, to wkurwiają mnie żarty typu „jebać studia, zostanę striptizerką”. Nie, nie zostaniesz, bo prawdopodobnie się do tego nie nadajesz, ponieważ wstydzisz się tańczyć i nie potrafisz zagadać klienta, albo wręcz przeciwnie, masz zbyt wysokie mniemanie o sobie i oczekujesz kasy za nic. Tak czy siak, zrezygnujesz po pierwszym dniu i nie, nikt nie zapłaci 500 złotych za zobaczenie twoich spikselizowanych cycków… To nie jest łatwa praca, to nie jest zabawa, to nie jest coś trendy… Trzeba liczyć się z konsekwencjami, trzeba wiedzieć, jak postępować z klientami/widzami, zainwestować trochę w sprzęt oraz zainwestować w swój wygląd. Istnieje w społeczeństwie przekonanie, że praca seksualna zapewnia natychmiastowy i wysoki zarobek bez potrzeby wkładania w to wysiłku, a to nie jest prawda. Samo wypięcie się lub zdjęcie stanika nie jest wystarczające. Mimo wszystko bardzo chętnie pomagam osobom, które chcą wejść do branży, ale ile można pisać każdemu to samo? Mam bloga polskacamgirl.blogspot.pl, gdzie umieszczam rady dotyczące pracy seksualnej.

Można odnieść wrażenie, że dzięki pandemii o pracy seksualnej rozmawia się więcej niż do tej pory. Co może mieć pozytywne skutki. Aleksandra Kluczyk (@poorlittlebitchgirl__): – Cieszę się, kiedy dzieje się to zupełnie na poważnie, bo traktowanie pracy seksualnej jako potencjalnej ścieżki kariery zawodowej normalizuje temat. Kiedy występuje to w postaci żartów, utwierdza krzywdzące stereotypy.

Nie jest tajemnicą, że jako narodowi brakuje nam empatii, a czasem nawet chęci zrozumienia zjawisk, których ocena przychodzi nam zaskakująco łatwo. Równie łatwo przestajemy widzieć człowieka. Domina Hanna: – Boli mnie brak świadomości, że my pracujemy tak, a nie inaczej, bo często nie mamy alternatywy. Choroby przewlekłe, dzieci na utrzymaniu (czasem niepełnosprawne), inni członkowie rodziny wymagający stałej opieki. A wszyscy wiemy, jakie są świadczenia w tym kraju. Więc zamiast żyć w skrajnej biedzie i wybierać między lekarstwami a jedzeniem, osoby decydują się na pracę seksualną. I to trzeba cały czas podkreślać. Praca seksualna ma wiele twarzy. Czasem jest nią twoja sąsiadka z naprzeciwka, ta, co ma dziesięć psów z ulicy i niepełnosprawne bliźniaki.

Przez pandemię wiele branż znalazło się w kryzysie, który próbują złagodzić organizacją zbiórek pieniężnych. Branża seksualna również sięgnęła po to rozwiązanie. Sex Work Polska: – W całej Europie organizowane są zbiórki, ponieważ wszędzie tam, gdzie wprowadzono ograniczenia w życiu społecznym, w przebywaniu w przestrzeni publicznej, pracownicy seksualni, pracujący bezpośrednio z klientami, zostali bez środków do życia z dnia na dzień. Zrzutki zorganizowały grupy i organizacje np. z Irlandii, Anglii, USA, Grecji, Kanady, Szwecji, czyli z tych krajów, gdzie obowiązują modele prawne kryminalizujące pracę seksualną czy różne jej aspekty. Tych, gdzie praca seksualna nie jest uznawana za pracę, a osoby ją wykonujące nie mogą liczyć na takie wsparcie, jakie otrzymują inne grupy zawodowe.

W Polsce również odbywa się zbiórka: – Fundusz kryzysowy dla osób pracujących seksualnie został założony w odpowiedzi na trudne sytuacje, o których mówiły nam osoby świadczące usługi seksualne, z którymi jesteśmy w kontakcie i które wspieramy, z którymi spotykamy się w ich miejscach pracy w ramach naszych działań outreachowych. Odzew na zbiórkę jest pozytywny. Minął trochę ponad tydzień od uruchomienia zbiórki, a zebrałyśmy już ponad 13 tysięcy. Dzięki temu mogłyśmy pomóc już ponad 45 osobom. Jesteśmy bardzo pozytywnie zbudowane tym, ile osób dołożyło się do zrzutki w tych trudnych dla wszystkich czasach. Zbiórka również zyskała odzew w środowisku osób pracujących seksualnie. Osoby, które mają środki, możliwość, lepszą sytuację, wspierają nas, nie tylko udostępniając zbiórkę, ale także oferując różne produkty, usługi w zamian za wpłatę na fundusz, np. filmy, zdjęcia, czy pomoc związaną z tym, jak prowadzić profile w mediach społecznościowych reklamujące własne usługi. To zupełnie spontaniczne działania, które pokazują, jak solidarne jest środowisko osób pracujących seksualnie i że możemy na siebie liczyć.

Aleksandra Kluczyk podkreśla, że mimo negatywnych reakcji środowisko jest blisko jak nigdy dotąd: – Wylało się mnóstwo hejtu zarówno na zbiórkę, jak i na nas, ale w czasie, w którym ludzie nas obrażają, deprecjonują pracę seksualną, nasz wkład i zaangażowanie, na zbiórce wybija już prawie 14 tysięcy i do tej pory udało się pomóc 45 osobom, które nie mogą liczyć ani na państwo, ani na wszystkowiedzących krytykantów. Jak zawsze, od hejtu i żółci nie zrobiło się nikomu lepiej, a my swoją siostrzeńską postawą, zaangażowaniem i solidarnością realnie pomagamy. Mamy względnie bezpieczną przestrzeń w sieci, która zrzesza prawie 200 osób pracujących seksualnie, to miejsce, gdzie można się m.in wyżalić czy prosić o wsparcie, zawsze je otrzymując. To pomaga! Każda osoba angażuje się tyle, na ile może, część oferuje coś w ramach wsparcia zrzutki, ktoś inny oddaje swoją kamerkę osobie, która chciałaby zacząć pracę, inna pisze poradnik, jak rozpocząć pracę na czacie erotycznym, jeszcze inne służą dobrym słowem i chęcią wysłuchania, co również znaczy bardzo wiele i jest na wagę złota!

Praca seksualna istnieje i żadne mrużenie oczu tego nie zmieni. Mimo pandemii branża próbuje trwać dalej, w warunkach dalekich od ideału – przy braku zrozumienia społecznego, ignorancji, a czasem wręcz wrogości władz; nie mówiąc o tym, że przed nią również brakowało zarówno świadomości ludzi, jak i podstaw prawnych do działania. Czy będzie to punkt wyjścia do bardziej otwartej rozmowy o regulacji pracy seksualnej w Polsce? Niestety, to wątpliwe. Piszę te słowa w dniu, w którym Sejm dyskutuje nad wprowadzeniem zakazu edukacji seksualnej, a tzw. tarcza antykryzysowa nie zakłada zbyt dużej ochrony dla pracowników i pracowniczek, po raz kolejny rozhuśtując absurdalnie rozbujane ostrze wolnego rynku. Mimo wszystko pokaz solidarności i siostrzeństwa, jaki prezentują pracownice seksualne, jest godny podziwu. Kryzys nie zawsze wyciąga z ludzi rzeczy najgorsze, czasem jest przyczynkiem do pielęgnacji więzi i budowania świadomości. Kiedy, jeśli nie teraz?

Zbiórkę Sex Work Polska znajdziecie tutaj.

Do streamu trzeba się przygotować, choć odrobinę zadbać o swoją higienę i estetykę. To przełamanie monotonii i podstawowe gesty porządkowania swojego świata mają wymiar terapeutyczny, nawet jeśli efekty końcowe zobaczy kilka osób. Epidemia każe nam przemyśleć wiele rzeczy, ale myślę, że jedną z nich powinna być komodyfikacja muzyki. Zbytnio przyzwyczailiśmy się, że popularność i wartość komercyjna to największe czynniki, jakimi możemy ją oceniać. Widząc w swoich mediach społecznościowych kaskadę sypialnianych streamów nie uśmiecham się szyderczo, raczej myślę o tych ludziach, jak o małych bohaterach. Bo zdobyć się dzisiaj na jakiekolwiek działanie, przerwać zgniliznę codzienności, jest wysiłkiem. Czy jesteśmy w środku poważnej sytuacji, która codziennie zabiera tysiące ludzie z tego świata? Absolutnie i do tej powagi należy czuć szacunek. Ale nie znaczy to, że mamy usiąść ubrani w czerń i scrollować kolejne rady od “chińskich lekarzy z Wuhan”. Działanie, aktywność, kreatywność to tarcza, która może uchronić nas od szaleństwa bezsilności. Nie znaczy to oczywiście, że musimy kreować presję – jeśli ktoś chce epidemię po prostu przeleżeć, nawet zamykając oczy, to jest to środek ratunkowy jak najbardziej adekwatny.

Na livestreamy, z całą gamą ich problemów i niedoskonałości, patrzę trochę jak na terapię dla sceny klubowej. To, co zostało zabrane i nie wiadomo kiedy i w jakiej formie wróci, wygenerowało wielkie pokłady ludzkiej energii i kreatywności, a przede wszystkim zbudowało sporo więzi. Czasem tak głębokich, że zmieniających życie na zawsze. Dlatego warto kibicować takim działaniom, nawet jeśli to tylko dj-ski set z kiepsko oświetlonego pokoju. Musimy to jakoś przetrwać, a każdy środek jest dobry, jeśli tylko komuś pomaga! Na koniec nie liczą się ilości wyświetleń, ani zarobione pieniądze. Na koniec liczą się ludzie.

To nie tylko życie średniej wielkości DJ-a, ale wielu innych ludzi. Koniec epidemii – jakkolwiek odległy wydaje się teraz – będzie dobrym punktem wyjścia do rozmowy o tym, czy rzeczywiście we współczesnym społeczeństwie powinniśmy dopuszczać do sytuacji, w której miesiąc lub dwa niestabilności prowadzą do sporego kryzysu, a nawet biedy. Epidemia pokazała, na jak kruchych nogach stoją małe i średnie biznesy – od klubów po restauracje – ale też, jak duża część społeczeństwa żyje w niestabilności, z niewielkimi bądź nieistniejącymi oszczędnościami.

Wracając do świata muzyki, to rzeczywiście, sytuacja jest nieciekawa. Wirus uderzył w niefortunny czas dla klubów – koncerty i imprezy mają się najlepiej właśnie wiosną (i jesienią, czyli przy możliwej drugiej fali epidemii), przed letnimi festiwalami, a po zimie zniechęcającej do wyjść. Obszary w mniejszym – jak muzyka klubowa i elektroniczna – lub większym – jak hip-hop – stopniu uzależnione od sponsorskich pieniędzy zostaną dotknięte cięciami budżetów, bo w szukaniu oszczędności, korporacje zaczną od budżetów na kulturę i rozrywkę i wszystko, co w ostatnich czasach podpadało pod budowanie świadomości marki. Zaczęły się masowe streamy setów i koncertów, rozwija się VR – tak, to są jakieś pomysły, ale na razie to raczej piękne i potrzebne gesty w stronę publiczności, aniżeli realne rozwiązania trudnej sytuacji ekonomicznej, w jakiej momentalnie znalazło się wielu ludzi. Najwięksi raczej sobie poradzą, czy to dzięki oszczędnościom, czy sile marki, która pozwala jakoś zarobić nawet na streamach. Innych czeka ciężki czas, a w perspektywie nawet przebranżowienie. To nie są dobre wieści, bo w różnorodności siła, a nie jest tajemnicą, że najciekawsze rzeczy dzieją się z dala od głównego nurtu.

Czy można jakoś pomóc? W krótszej perspektywie wyjściem jest kupowanie fizycznych nośników i merchu bezpośrednio od artystów i artystek. Mimo, że w antyludzkim świecie kapitału gesty nie mają wielkiej monetarnej wartości, to i tak warto je wykonywać – słowa wsparcia i otuchy też znaczą wiele i pozwalają lepiej znieść ciężki czas. Strona artystyczna też nie musi siedzieć biernie. Można brać udział w różnych programach wsparcia, jeden z nich uruchomiło choćby Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Spróbować swoich sił w innowacyjnych i alternatywnych rozwiązaniach takich, jak streamowanie na Twitchu, uruchomienie profilu na Patronite, czy kreatywnym contencie na YouTube. Oczywiście, aspekt ekonomiczny jest tu najważniejszy, ale równie ważna jest walka z demoralizującą i frustrującą bezczynnością, która będzie nam podpowiadać najbardziej czarne i paranoiczne myśli. Sporą częścią funkcjonowania w branży muzycznej są interakcje z innymi i warto je wciąż pielęgnować, mimo drastycznie gorszych warunków.

Istnieją również formy wspierania bezpośredniego, od PayPala po Venmo. Prośby o takie wsparcie są jednak podchwytliwe, o czym boleśnie przekonał się kolektyw Discwoman. W reakcji na posta z prośbą o bezpośrednie wsparcie, otworzyła się toksyczna puszka Pandory i zarzuty o pychę i brak wyczucia. Nie jest niespodzianką, że główny atak wyprowadziły brygady włoskich techno brosów, zresztą i nasi rodzimi klepacze nie omieszkali lekko się ubrudzić nienawistną gadką. Rozumiem po części dramatyczne tony Włochów – choć powinni mieć więcej pretensji do swoich nieudolnych władz, aniżeli do kolektywu didżejskiego z Nowego Jorku. Czy post Discwoman mógłby być sformułowany lepiej, z większym wyczuciem? Z pewnością, chociaż reakcja na niego jest kompletnie nieadekwatna i oderwana od amerykańskiego postrzegania bezpośredniego wsparcia. To właśnie tam narodził się Twitch, gdzie można dostawać pieniądze za przeczytanie ksywki wspierającego na wizji, a streamuje się i monetyzuje absolutnie wszystko

A sprawdzanie czyichś przywilejów – szczególnie jeśli mowa o grupach narażonych na dyskryminację i z dyskryminacją walczących – to dość niebezpieczna droga. Mimo, że DJ Haram, Umfang czy Mobile Girl są relatywnie znane, to wciąż rozmawiamy o obiegu undergroundowym – mimo tak wytykanych w komentarzach układach z brandami (naprawdę trzeba życia nie znać, żeby naiwnie wierzyć w to, że da się przetrwać w branży muzycznej bez tego). Powtórzę po raz kolejny – nikt nie broni prosić, ani nikt nie zmusza do pomocy, więc zamiast rozlewać jad w internecie, puść sobie chłopcze jakiś secik Cercle i walnij krechę, może się uspokoisz w oczekiwaniu na kolejny sztos booking na Smolnej.

Trudne czasy mają to do siebie, że pokazują, które aspekty społeczeństwa działają najgorzej. Dzisiaj zamiast rozliczać, co się komu należy bardziej i czyja praca jest bardziej przydatna, mamy okazję pomyśleć o bardziej sprawiedliwych, stabilnych rozwiązaniach. Powaga sytuacji nie oznacza, że musimy przywdziać habity z worków po ziemniakach i w milczeniu patrzeć na działania służby zdrowia. Wprost przeciwnie, kultura i rozrywka mogą pomóc nam oderwać myśli od informacyjnego chaosu i dyskusji internetowych ekspertów. To także dobry moment na pokazanie solidarności i budowanie więzów, które są często przykryte warstwą biznesowej kalkulacji. Jako fani i fanki muzyki, artyści, artystki, ludzie mediów mamy obowiązek wspierać naszych ulubieńców. Ale także przemyśleć, co zrobić, żeby dwa miesiące izolacji nie niszczyły instytucji i podmiotów budowanych przez lata. Dotyczy to zarówno branży muzycznej, jak i każdej innej. Wspierajmy się!

Beck Kloss, wiceprezydent marketingu i strategii Spotify, zapowiada, że usługi reklamowe zostaną poszerzone. Co to może konkretnie oznaczać, nie wiadomo. Nie jest tajemnicą, że wielkie wytwórnie płacą influencerom za umieszczanie utworów na playlistach. Spotify może pójść podobną drogą i również oferować jakąś płatną formę dostawania się na najbardziej słuchalne playlisty. Biorąc pod uwagę to, że playlisty to jedyna szansa na wydostanie się z piekła niskich streamów, możemy mieć do czynienia z niebezpieczną sytuacją. Chociaż historie o ludziach znikąd, którzy stali się fenomenem – czy to dzięki internetowemu odkryciu, czy dzięki playlistom – wciąż się zdarzają, może być ich jeszcze mniej. Wprowadzenie większej ilości płatnych narzędzi na Spotify sprawi, że platformę jeszcze mocniej zdominują ci, którzy mają pieniądze. Na razie nie wiadomo o analogicznych ruchach ze strony konkurencji, szczególnie Apple Music, ale można się domyślać, że bacznie przyglądają się posunięciom szwedzkiego giganta.    

Spotify wykonuje coraz ciekawsze ruchy. Ostatnio weszło we współpracę z Resident Advisorem i na platformie streamingowej będą nam podsuwane taneczne wydarzenia, które pasują do naszego gustu. Reklamuje się to – a jakże – jako kolejną szansę na wspieranie mniejszych artystów i artystek, ale raczej chodzi o poprawę wizerunku i dosypanie odrobinę pieniędzy z prowizji. Marquee i kolejne reklamowe monstra ciężko sprzedać jako coś pozytywnego dla branży jako całości, więc Spotify nawet tego nie próbuje, jawnie kierunkując ofertę na wielkie wytwórnie. Kto wie, kiedy nadejdą regulacje dotyczące kwot wypłacanych stronie artystycznej – a do białości trzymam kciuki, żeby tak się stało – być może będzie to dobry ratunek finansowy dla serwisu. Z jednej strony można się cieszyć, że majorsi znowu będą idiotycznie wyrzucać pieniądze w błoto, inwestując 55 centów w coś, co może da im kilka centów zwrotu, ale z drugiej – to kolejna kosa na maluczkich i następny szczebel przewagi w nierównej grze, jaką jest branża muzyczna. Dopóki to artyści i artystki nie będą kontrolować serwisów streamingowych, czeka nas więcej takich wiadomości – gwarantem uczciwości rozwiązań jest odpowiedni rozkład sił, a w tym momencie coś takiego oferuje wyłącznie Bandcamp. Dlatego jeśli uważacie, że lubicie czyjąś muzykę, a korzystacie tylko ze Spotify, to warto by było choć trochę zmienić to przyzwyczajenie. No chyba że podobało wam się, kiedy japa Drake’a trafiła na wszystkie playlisty pod słońcem, bo właśnie wydał nowy album. Wtedy czeka was świetlana przyszłość.

Świat sportu zawodowego to gniazdo najróżniejszych nieludzkich bestii, którym niestraszne są gwałty, korupcja i unikanie podatków, więc nie dziwi w ogóle, że organizacje sportowe nadwyrężają karki i kolana, by udobruchać Chiny. W szczytowym okresie hongkońskich protestów solidarność z nimi wyraził general manager Houston Rockets, Daryl Morey. Tweet zniknął dość szybko, a NBA i jej różni przedstawiciele zdarli skórę z kolan, by przekonać chińskich partnerów, że kochają tę wspaniałą dyktaturę i chętnie poprą łamanie praw człowieka w zamian za więcej pieniędzy (może nie dosłownie, ale nazywajmy rzeczy po imieniu). Sportowcy to bardzo często nie najostrzejsze ołówki w piórniku, więc nie dziwi, że LeBron James wybełkotał coś o tym, że ludzie „nie dbają o zarobki innych i ich rodziny i nieostrożnie otwierają usta”. Tak, ta wolność słowa to straszna przeszkoda w zarabianiu pieniędzy, aż dziw bierze, że Zachód tak kurczowo trzyma się tej durnej zasady. Sportowy gigant medialny ESPN wystosował nawet specjalną notatkę dla swoich pracowników, nakazującą przemilczenie sprawy Moreya. Nic dziwnego – ESPN należy do Disneya, a piekielna mysz wręcz siedzi pod chińską miotłą. Nike, firma, która na pewno nie zatrudnia dzieci do szycia ubrań i butów, wycofała produkty Houston Rockets z największych chińskich sklepów. Sport to zdrowie!

Cenzurowanie filmów pod rynek chiński trwa już jakiś czas. Robi się to w filmach Marvela (należącego do Disneya) i w wielu innych blockbusterach. Tom Cruise ma flagę Tajwanu na kurtce w trailerze Top Gun: Maverick. Paramount (należący do babilońskiej bestii zwanej Viacomem) zrobi szybkie ciach dla Chin i już flagi nie ma. Takich oczywistych przykładów jest mniej niż zakulisowych zagrywek, które pozwalają przygotować filmy pod rynek chiński. Z jednej strony kapitał z Państwa Środka inwestuje częściowo w wiele filmów powstających w USA, skupuje sieci kin. Z drugiej studia filmowe wiedzą, że lepiej przymilić się azjatyckiemu gigantowi, niż bezpowrotnie zamknąć sobie drogę na ten potężny rynek. W Doktorze Strange głównego bohatera trenuje nie tybetański mnich – jak w komiksach – ale biała kobieta. Whitewashing? Na pierwszy rzut oka tak, ale sprawa jest dużo bardziej skomplikowana. Na chińskiego byka dwie płachty działają najmocniej: Tajwan i Tybet. Dlatego w wielu blockbusterach już na etapie scenariusza usuwa się wszystkie nawiązania do obu krajów. Ale to nie wszystko – kręci się dodatkowe sceny, jak w Avengers: Endgame czy Iron Manie 3, gdzie w Chinach znienacka pojawia się Tony Stark, jedna z najbardziej uwielbianych tam postaci. To samo w sobie nie jest do końca złe, ale wydźwięk tych scen jest dość propagandowy. Propaganda w filmach Marvela to w ogóle ciekawy temat, o dziwo potrafi ona służyć i chińskim, i amerykańskim imperialnym interesom (Captain Marvel to de facto rekrutacyjny film do amerykańskich Sił Powietrznych). Logan i Deadpool – filmy z bohaterami Marvela, ale w koprodukcji z 20th Century Fox – zostały po prostu ocenzurowane tradycyjnie i usunięto z nich kilka scen. Pod chińską publiczność zmienia się także bardziej subtelne aspekty filmów. Można odnieść wrażenie, że w ostatnich latach spadła jakość scenariuszy blockbusterów – sztywne sprzedawanie opisów historii i postaci (tzw. exposition) stało się coraz cięższym brzemieniem dla widzów. Nic dziwnego – chińska publiczność woli nie mieć żadnych wątpliwości co do tego, co dzieje się na ekranie. By zrozumieć budowę chińskiego blockbustera, wystarczy obejrzeć Wandering Earth na Netflixie, gdzie postacie w kółko powtarzają te same informacje o osobach i wydarzeniach. Amerykańskie blockbustery w trosce o ten rynek również wolą wykluczyć zarzuty o niezrozumiałość. Ta służalczość wynika także z tego, że rynek chiński przyjmuje określoną regulacjami ilość zagranicznych filmów, więc każde studio walczy o najlepszą pozycję startową.

Cenzurują się firmy koreańskie (PUBG wydaje Bluehole Games z Korei Południowej), europejskie (Ubisoft), amerykańskie (Activision Blizzard, EA). W tych cenzorskich zapędach nie pomagają uchwalone w zeszłym roku przepisy, które regulują (a de facto usuwają z gier) motywy takie jak krew, martwe ciała, antyrządowe hasła, hazard. Oczywiście, Chiny nie są odosobnione w regulowaniu zawartości gier – restrykcyjne przepisy stosują także np. Niemcy i Australia – ale dla wielkich wydawców rynek, na którym można dotrzeć do tak ogromnej publiczności, jest najbardziej smakowitym kąskiem. Żmije pokroju J. Allena Bracka mogą łgać ile wlezie o niezależności decyzji, ale potężny wpływ Chin na branżę gier wideo – która wartością znacznie przekroczyła wartość branży filmowej – jest niepodważalny.

Protesty w Hongkongu były niezłym testem dla wielu amerykańskich firm. Większość ten test oblała, przedkładając zysk ponad prawa człowieka. Dzisiaj rozmawialiśmy głównie o firmach związanych z rozrywką, ale cenzurują się firmy odzieżowe, linie lotnicze i firmy samochodowe. Usuwanie Tajwanu i Tybetu ze swoich map i list krajów, w których działają, przeprosiny za najmniejsze choćby urażenie totalitarnego reżimu – od Mercedesa-Benza po Versace i Ray-Bana, większość korporacji chodzi dzisiaj na łańcuchu Państwa Środka.

Co to znaczy dla nas? Można oczywiście powiedzieć, że bojkot tych firm jest wyjściem, i po prostu machnąć ręką. Nic bardziej mylnego, bo konsumenckie bojkoty (z drobnymi wyjątkami) mają niewielką skuteczność. Jedynym wyjściem jest budowanie świadomości i konfrontowanie się z przedstawicielami tych firm w przestrzeni publicznej. Z perspektywy Chin, długowiecznej potęgi, gospodarcza i kulturowa dominacja Zachodu, która zaczęła się jakieś dwa wieki temu, jest historycznym błędem i wahadło wraca na właściwe miejsce. W tej sytuacji tym bardziej niebe­­zpieczna jest kolaboracja wielkich korporacji z państwem łamiącym prawa człowieka. To także dość przygnębiający dowód na to, że kapitalizm nie potrzebuje demokracji i praw człowieka, ba, jest wręcz przez nie ograniczany. Dlatego tak bardzo potrzebujemy regulować wielkie korporacje i ograniczyć ich władzę. Kiedy już ostatecznie zwiążą się z demonicznym reżimem, może być za późno i ucierpimy na tym wszyscy, nie tylko fani Marvela.

Stąd to ciśnienie na reprezentację na ekranie – nawet za cenę realizmu, co przeszkadza przygłupim jednostkom, bo w ich strzelance o II Wojnie Światowej jest kobieta, a Gwiezdne Wojny zostały zniszczone, bo zobaczyli czarnego szturmowca. Z muzyką jest podobnie – jeśli dziewczynka marząca o karierze w muzyce widzi same wokalistki, ale żadnej perkusistki, uzna, że tylko taka droga ma sens. Parytety – jakkolwiek ułomne by nie były – mają szansę to podejście zmienić. Ponownie – odsyłam do wywiadów z Oramics i całej wirtualnej półki z artykułami, w których kobiety czy osoby niebinarne mówią, jak ważna jest reprezentacja i jak wielką mentalną przeszkodą jest jej brak.

W kwestii parytetów nie chodzi o żadną chorą krucjatę, o regulacje i wysyłanie mundurowych polit-poprawności. Chodzi o zmianę podejścia, poszerzenie horyzontów. Stworzenie takiego środowiska, w którym nikt nie będzie się bał realizować swoich pasji, bo zderzy się z murem niezrozumienia. Techno jest bardzo popularne i warto by było nie zapominać, że kultura klubowa powstała po to, żeby dać schronienie wykluczonym zewsząd indziej. Więc jeśli dzisiaj wykluczamy – a miesięczne monopłciowe lineupy takim wykluczeniem są – to fundamentalnie nie rozumiemy tej kultury. Na przyszłość – jak macie problem ze znalezieniem kobiet i osób niebinarnych do lineupu, to hit me up, coś poradzimy!

Mówi się, że społeczeństwo oceniamy po tym, jak traktuje swoje mniejszości. Niestety, w Polsce osoby interpłciowe – jak zresztą wiele innych mniejszości – nie mogą liczyć na porządne traktowanie czy empatię w służbie zdrowia, a nawet na sprawiedliwe opisywanie w publikacjach naukowych i popularnonaukowych. – W zeszłym roku ukazała się dość niesławna książka pod tytułem Seksuolożki, w której był rozdział poświęcony osobom interpłciowym. Język, jakiego użyto, opisując te osoby, był skandaliczny: mówiono o nich, jakby były pomyłką natury czy osobami zaburzonymi – mówi Dominik Haak. Ale powoli pojawiają się promyki nadziei: Kampania Przeciw Homofobii przetłumaczyła w zeszłym roku poradnik IGLYO, OII Europe i EPA dla specjalistów i specjalistek, który przekazuje pewne wskazówki na temat pracy z dziećmi interpłciowymi i ich rodzicami. To jest jedno z pierwszych tego typu działań w Polsce.

Atmosfera niezrozumienia zjawiska prowadzi do wielu nieszczęśliwych konsekwencji, co potwierdza Haak: – Interpłciowość sama w sobie nie jest uważana za zaburzenie czy taki stan, który prowadzi do problemów psychicznych, ale te osoby się stygmatyzuje i dyskryminuje. Z różnych części świata i historii ludzkości napływały historie o tym, że jak rodziły się takie dzieci, to były albo zabijane przy narodzinach, albo porzucane, a rodzina, w której się urodziły, była uważana za przeklętą. Wiadomo, że to było zawsze naznaczone społeczną stygmatyzacją. Są oczywiście państwa, które chronią przed tą dyskryminacją. Malta, RPA, czy Australia prawnie chronią osoby interpłciowe przed przemocą ze strony większości społeczeństwa. – W Polsce takiej ochrony nie ma, a dodatkowo pojawiają się przeszkody, kiedy osoby interpłciowe chcą normalnego życia: związków, życia seksualnego czy posiadania dzieci. – Osoby interpłciowe w pewnym wymiarze mogą być bezpłodne – tłumaczy Haak. – Jeżeli jest np. szczątkowa pochwa i jądra, to wiadomo, że taka osoba naturalnie nie będzie w stanie spłodzić dziecka. Istnieje możliwość zamrożenia plemników czy komórek jajowych i dokonania zapłodnienia zewnętrznie, metodą in vitro. W Polsce mało osób jest w ogóle informowanych o takiej możliwości, bo ten kult tzw. normalnej rodziny jest tak silny, że niektórym lekarzom i lekarkom trudno sobie wyobrazić, że osoba interpłciowa mogłaby zostać rodzicem w inny sposób niż przez naturalne zapłodnienie.

Niestety, nawet w środowisku psychologicznym czasami trudno o empatię: – Polska seksuologia jest jeszcze mocno osadzona w ubiegłym wieku i wiele osób, które się tym zajmuje, to osoby starsze. Ciężko jest czasami dotrzeć z nowoczesnym podejściem i przebić się przez taki mur starszej wiedzy na temat płci, która jest często cis- i heteronormatywna. Ciężko namówić takie osoby do przemyślenia bardziej postępowych kwestii. Na świecie dzieje się dużo w tym temacie – tutaj szczególnie chodzi o zespół MRKH, który dotyczy osób najczęściej identyfikujących się jako kobiety, a wpływa na możliwość zajścia w ciążę i sprawność seksualną. W krajach zachodnich czy na Półwyspie Arabskim dochodzi już do przeszczepów macicy oddawczej – wtedy te osoby mogą urodzić dziecko. Same zabiegi rekonstrukcji narządów płciowych, jak waginoplastyka czy falloplastyka, także idą do przodu i po takim zabiegu genitalia wyglądają typowo.

Interpłciowość często pojawia się w kontekście innych zagadnień związanych z tożsamością płciową, czasami prezentowana jest jako zagadnienie z wachlarza spraw osób LGBTQ+. Jednak to nie takie proste. Dominik Haak wyjaśnia te niuanse: – Nie należy mylić interpłciowości z transpłciowością – ta pierwsza odnosi się do wymiaru płci biologicznej, a druga do tożsamości płciowej. Większość osób interpłciowych identyfikuje się z płcią nadaną przy narodzinach, ale część z tych osób może w dorosłości opisywać siebie w spektrum transpłciowości. Wtedy takie osoby przechodzą korektę płci, czyli tranzycję w sensie medycznym i społecznym, ale jest taki problem, że obecna Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10, która jeszcze obowiązuje, nazywa transpłciowość transseksualizmem (F64.0). Podaje interpłciowość jako fakt wykluczający rozpoznanie transpłciowości. – To klasyfikacyjne i, wydawać by się mogło, formalne zamieszanie ma jednak bardzo realne konsekwencje: – W Polsce jest tak, że osoba, która chce przejść korektę płci u lekarza seksuologa, musi wykonać badanie kariotypu, czyli oznaczenia płci w chromosomach. Wiąże się to z tym, że część osób interpłciowych ma utrudniony dostęp do operacji korekty płci. W Polsce proces korekty płci jest utrudniony i opresyjny nawet dla osób trans. Można to zrobić na drodze sądowej: tylko z M na K i z K na M, nie ma innej płci, np. X lub inna. Takie rozwiązanie byłoby dobre np. dla osób niebinarnych, które nie identyfikują się ani z kobietami, ani z mężczyznami. Taka opcja istnieje np. w Indiach, Nepalu, Australii, Niemczech czy niektórych stanach USA.

Warto natomiast zwrócić uwagę na to, że osoby spod tego parasola łączy to, że są dyskryminowane przez większość społeczeństwa. Osoby interpłciowe też są i też muszą walczyć o pewne prawa dla siebie, mam tu na myśli choćby zakaz tzw. zabiegów normalizujących czy prawo do przechodzenia pewnych procedur. Mamy tu taki paradoks – jest taka tendencja w Polsce, by osoby trans powstrzymywać przed operacją korekty płci czy żeby zarzucić takie osoby różnymi wymogami, np. muszą dwa lata przechodzić test tzw. realnego życia, który jest nieuznawany przez większą część ludzi zajmujących się seksualnością. Ten proces jest wydłużany i osoby trans są niejako zmuszane do ciągłego myślenia, czy chcą przejść operację korekty płci czy jednak nie. Natomiast u osób interpłciowych jest tendencja zupełnie odwrotna, czyli lekarze przy narodzinach decydują o płci za tę osobę, co jest w ogóle niezbyt logiczne.

Wiele problemów osób interpłciowych wynika z zabiegu, o który – w przeciwieństwie do tak potrzebnych zabiegów korekcji płci w dorosłości – w ogóle się nie starały. Tak zwany zabieg normalizujący wykonuje się zaraz po narodzinach dziecka. Z tym określeniem mocno polemizuje Dominik Haak: – Nazywa się je normalizującymi, natomiast wziąłbym to określenie w cudzysłów. Wykonuje się je na dzieciach, które dopiero pojawiły się na świecie, w sytuacji, w której nie da się określić płci na podstawie genitaliów, za zgodą rodziców. Sama osoba zainteresowana nie ma w ogóle możliwości wyrażenia świadomej zgody. W zasadzie w zależności od widzimisię lekarza, który ocenia, czy penis jest większy czy ta szczątkowa pochwa mniejsza, narząd zostaje usuwany. To nie ma żadnego medycznego uzasadnienia. Osoby interpłciowe zazwyczaj rodzą się zdrowe, tzn. one nie mają jakichś trudności, które wymuszałyby jakąś operację. Rozumiem, gdyby coś zagrażało życiu, to wtedy interwencja jest konieczna. Ale w większości wypadków te zabiegi są wykonywane, bo dorośli ludzie nie potrafią sobie poradzić z tym, że nie wiedzą, jaka jest płeć tego dziecka. Zabieg jest wykonywany przez opinię lekarza, ale nierzadko też rodziców, na zasadzie takiego przykrego pytania: kogo by państwo chcieli – chłopca czy dziewczynkę? A z psychoseksuologii wiemy, że nasza tożsamość płciowa jest niezależna od genitaliów. Nawet jeśli takiej osobie wykona się zabieg i zostawi waginę, to wcale nie znaczy, że jak dorośnie, będzie się uważała za kobietę, może równie dobrze czuć się mężczyzną. Wtedy będzie po prostu trudniej – ta osoba będzie musiała znowu przejść korektę płci. To, co ja i inne osoby zajmujące się interpłciowością rekomendujemy, to zostawianie takim osobom decyzji na później. Żeby zostawić takie genitalia, z jakimi przyszła na świat, a już jako dorosła osoba decydowała, jak chce, żeby to wyglądało. Te zabiegi powodują przede wszystkim problemy związane ze zdrowiem seksualnym – po nich te narządy są nieczułe na bodźce, więc te osoby nie mogą prowadzić satysfakcjonującego życia seksualnego. Wiele osób jest skazanych na wieloletnią farmakoterapię, cierpią z powodu bólu, nawracających infekcji, często operacje muszą być powtarzane.

Wydawać by się mogło, że zabieg, który ma tak długofalowe i poważne konsekwencje, powinien być mocno obostrzony regulacją prawną. Niestety, polskie prawo zawodzi po raz kolejny, w ogóle dopuszczając takie zabiegi, których wiele krajów ich po prostu zakazuje. – Pierwszym krajem na świecie była Malta, która w ogóle jest pionierska, jeśli chodzi o prawa osób interpłciowych. Tam nie tylko zakazano tego typu zabiegów, ale też wpisano do kodeksu karnego zakaz dyskryminacji osób interpłciowych. Bardzo mały kraj, w większości katolicki, ale kwestia równouprawnienia jest tam bardzo ważna. WHO, ONZ czy Komisja ds. Praw Człowieka również potępiają takie procedury.

Niektóre kraje dopuszczają możliwość naprawienia szkód po fakcie, choćby Niemcy, gdzie po takim zabiegu można uzyskać odszkodowanie i zadośćuczynienie. – Wiele osób interpłciowych lobbuje za tym, żeby ich zakazać, a jeśli już są zakazane, to żeby można było dochodzić w sądzie odszkodowania za te już wykonane – mówi Haak.

Jeśli rzeczywiście mamy oceniać stan polskiego społeczeństwa po tym, jak traktuje swoje mniejszości, to musielibyśmy wystawić notę mocno depresyjną. Osoby spod parasola LGBTQ+ spotyka ciągła dyskryminacja, a nawet przemoc. Przepisy antydyskryminacyjne i równościowe albo są ignorowane, albo niewystarczające. Paradoksalnie, osoby interpłciowe, z których wiele chciałoby się identyfikować w kategoriach binarnych uznawanych przez heteronormatywną większość za normalne (i uciekają spod będącego obecnie pod potężnym ostrzałem parasola LGBTQ+), napotykają na swojej drodze wiele przeszkód, zarówno formalnych, jak i medycznych czy społecznych. Kluczem do rozwiązania większości problemów jest empatia, a tej brakuje zarówno po stronie medycznej, jak i społecznej. Dlatego tak ważna jest wiedza i świadomość, przyjmowane bez uprzedzeń. A w tej materii przed nami jeszcze długa droga.

Jako młody człowiek nie widziałem gigantycznego rozziewu, jaki istniał między przekazem politycznym zespołu, a faktem, że funkcjonuje w kontekście kompletnie zepsutej branży muzycznej. Ba, potrafił się nawet spiąć o bzdurne nagrody, że wspomnę historię kiedy Tim Commerford zbulwersował się nagrodą MTV dla Limp Bizkit. Tak bardzo, jak szanuję wkład niesamowitej muzyki RATM w historię, tak ciężko jest mi dzisiaj patrzeć na ich bunt poważnie. Nie winię zespołu – lata dziewięćdziesiąte były czasem wielkiej komodyfikacji, majorsi podpisywali każdego, na kogo spojrzał Kurt Cobain, a bunt był całkiem cool tłem dla gospodarczego boomu clintonowskiej Ameryki. RATM był miłym kontrastem dla Przyjaciół i kompletnego braku treści grunge’u. Pseudoideologią w bezbożnym czasie, po której przyszedł bunt jeszcze bardziej napompowany i pusty, zawarty w apokalipsie rozpętanej przez Freda Dursta na Woodstocku ‘99. W tym wszystkim uważałem, że Zack De La Rocha to ostatni sprawiedliwy, bo kiedy jego koledzy grali w cyrku branży muzycznej, on się zdystansował. Ale jak widać, każdy ma swoją cenę.

Mówiąc szczerze, nie ma lepszego czasu na powrót RATM. Świat jest w potężnym kryzysie, wywołanym przez nienasycony, odrażający i nieskrępowany żadnymi regulacjami kapitalizm. Ludzie się radykalizują, zazwyczaj w złą stronę. Rap od dawna nie był tak blisko ciężkiego grania. Publika wychowana na muzyce RATM ma dzisiaj pozycję i pieniądze. Nie wątpię, że Zack De La Rocha będzie wygłaszał płomienne tyrady ze sceny. Oberwie się Trumpowi, pewnie będzie mowa o katastrofie klimatycznej. Na festiwalach zespół ma okazję dotrzeć do nowego pokolenia, które wysuszone kiepskim emo rapem łyknie tę energię jak wodę z oazy. To wszystko ma swoją wartość, ba, w jakiś sposób jestem tym podekscytowany. Ale nie zapominajmy, kto tę trasę organizuje i co reprezentuje ta firma.

Gdyby Live Nation zajmowało się tylko organizacją największych koncertów, moglibyśmy machnąć ręką. Ale monopolista dąży do totalnej władzy: dzięki nim zobaczysz dinozaury rocka, ale i guru niezalu Marka Kozelka. Aha, ładny festiwal showcase’owy tu macie, byłoby niefajnie, gdyby ktoś go podkupił… Pyk, Go Ahead przechodzi w ręce molocha. Istnieją przepisy antymonopolowe, ale ani administracja Trumpa, ani Obamy nie chciała ich stosować. O poddańczym stosunku polskiego państwa do amerykańskich korporacji po prostu szkoda strzępić ryja. Więc jesteśmy, gdzie jesteśmy: jedna firma kontroluje organizowanie koncertów i sprzedaż biletów na nie (jakiś czas temu Live Nation połączyło się z Ticketmasterem), a Disney niedługo będzie miał wszystko, łącznie z Bolkiem i Lolkiem i gifem, który właśnie kończysz robić dla beki.

Kiedy pomyślę o ulubionych zespołach z czasów dorastania, do których mogę spokojnie wrócić po latach słuchania innej muzyki, RATM jest bardzo wysoko. Wieści o trasie przyjąłem w zeszłym roku z entuzjazmem. Ale jak się zastanowić, to na tym etapie RATM ma wiarygodność równą Slayerowi grającemu satanistyczne utwory (z byciem dobrym kościelnym chłopcem poza sceną – patrzę na pana, panie Araya). Oczywiście nie odbiera to nic z wartości tej cudownej muzyki. Ale pewien niesmak pozostaje. Nie jestem naiwny, organizacja takiej trasy poza Live Nation byłaby bardzo trudna, o ile nie niemożliwa (monopolista dosłownie grozi arenom współpracującym z innymi promotorami), ale trudno mi będzie słuchać buntowniczych hymnów na tle wszystkich marek, które się wyklejają na festiwalach muzycznych. RATM to jedno z moich koncertowych marzeń, ale niekoniecznie chcę je realizować w otoczeniu ludzi, dla których bunt jest tylko młodzieńczą fazą przed ochoczym wskoczeniem w trybiki gniotące nasz świat. Na ręce świata 2020 składam gratulacje – obrzydziłeś mi nawet dziecięce marzenia!

Współcześnie, kiedy kompletnie zmieniły się kryteria oceny hip-hopowego rzemiosła, a śpiew wszedł do rapowego arsenału, zrobienie akceptowalnego trapu jest banalnym zadaniem. Rzecz jasna kiedy rapuje Taylor Swift, to z krindżu pękają nam zęby, ale słuchając Ariany Grande w Seven Rings, efekt jest co najmniej porządny. Ten ostatni utwór jest znamienny także z powodu zarzutów o aprioprację kulturową i plagiatowanie flow przez Arianę, ale tego typu kontrowersje należą do rzadkości. Trapowy bit i nawijka weszły do kołczanu popowych strzał bez problemu.

W przeciwieństwie do bardziej truskulowych odmian rapu, trap ma niesamowicie dużo do zaoferowania popowej przestrzeni: bujające bity, chwytliwe, dużo bardziej melodyjne flow, wreszcie ad-liby, czyli najróżniejsze słówka, półsłówka, zakrzyki i podśpiewy generujące kolejne haczyki dla naszych uszu. Na dobrą sprawę, kawałek trapowy jest destylatem prostoty, do której dąży pop, zamknięty w morderczym kręgu czterech akordów od zarania dziejów. Chwytliwe brzęczenie koło ucha, nieszkodliwe, ale i nie angażujące za bardzo: vibe zamiast treści. I ten vibe może być sztuką samą w sobie, zapytajcie Playboi Cartiego. Ale może być kolejnym wcieleniem słodkiej waty zapychającej głośniki, jak w Yummy.

Na szczycie Billboardu doszło ostatnio do ciekawej walki. Oto Roddy Ricch z porządnym trapowym kawałkiem The Box starł się z bieberowskim brzęczeniem. Dawny idol nastolatek musiał błagać fanów, żeby stosowali różne niecne praktyki (streamowanie w trakcie spania, kupowanie utworu kilka razy, ustawianie swojej lokacji na USA przez VPN, żeby streamy liczyły się do amerykańskiej sumy), bo Yummy musiało być numerem 1. Ostatecznie i organicznie wygrał The Box, o dziwo trapowy utwór o czymś, wokalnie daleki od mumble rapu, dość krzywdzącego określenia, jakim dzisiaj lubią operować truskulowcy w odniesieniu do całego nowego rapu. Czy to symboliczne czy pyrrusowe zwycięstwo, czas pokaże.

Ale ta inkorporacja trwała chwilę, rok lub dwa, by szybko skonać w agonii koszmarnych dubstepowych mostków u Gosi Andrzejewicz, czy rasistowskim trajkotaniu Małej Chinki. Trap trzyma się mocno, kolejny rok decydując o obliczu zarówno mainstreamowego hip-hopu, jak i popu. To w sumie nic dziwnego, jak pisałem wcześniej, to stylistyka stworzona pod Zeitgeist, idealny wypełniacz pokoju niezobowiązującym dźwiękiem, rytmem do kiwania głową i przyjemnym brzęczeniem mikrohooków i ad-libów. Myślę, że pierwszym sygnałem ostrzegawczym było Seven Rings, moment, w którym po raz pierwszy można było zgodzić się z Joe Buddenem, że sprawy idą za daleko. Yummy to sygnał kolejny, trap przesłodzony najgorszym gazowanym napojem, stworzony w laboratorium smutnych, białych ludzi w garniakach, którym w badaniach focusowych wyszło, że dzieciaki to lubią. I może trap spokojnie wróciłby do podziemia i dalej się rozwijał, ostatecznie zobrzydzony przez Bieberów i Grande tego świata, gdyby nie to, że oprócz pociesznych białasków na listach przebojów króluje także DaBaby, Roddy Ricch, czy Megan Thee Stallion – wszyscy operujący trapem sprawnie i dobrze. Przez co wygłupy pacynek majorsów są nie tak rażące i niezbyt zdolne do zobrzydzenia gatunku.

Jaka przyszłość czeka cykające hi-haty i bity z basem głębszym niż krzywda wyrządzona przyrodzie przez Lasy Państwowe? Chciałbym wierzyć, że mainstreamowe paliwo starczy jeszcze na sezon-dwa. Problemem jest to, że nie widać alternatywy. Emo rap w swoim najbardziej pop-punkowym wydaniu nie jest aż tak popularny (mimo takich postaci, jak zmarły niedawno Juice WRLD), tęskne spojrzenia, jakie rzuca zarówno rap, jak i pop w stronę ciężkiej muzyki są wciąż pojedyncze. Chociaż obserwując Grimes, Poppy, czy Rinę Sawayamę widać, że ta dekada może znowu stać pod znakiem bycia edgy. Katastrofa klimatyczna i nadchodzący kryzys ekonomiczny z pewnością przestawią przynajmniej część muzyki popularnej z trybu vibe na tryb edge. Trap w swoim mainstreamowym wydaniu doszedł do Justina Biebera. A to gorsze, niż ściana.

Pojawiły się postacie takie jak Joe, heros innowacyjnej muzyki tanecznej, który na swoje gigi jeździ pociągiem. To pieśń przyszłości i dobry przykład dla reszty – pociągi są bardziej ekologiczne, siatka połączeń w Europie wyśmienita, a kiedy dodamy piekło, które trzeba przejść na lotnisku (a także dojazdy na i z niego), czasy przejazdów nie wydają się już tak straszne w porównaniu z samolotami. Bardzo budujące jest to, ile lokalnych scen z nieoczekiwanych miejsc wpływa dzisiaj na brzmienie muzyki klubowej – od Szanghaju po Rosję, świat nie musi już czekać na kolejnego nudnego mesjasza z Berlina. Globalizacja słuchania muzyki to wspaniałe i inspirujące zjawisko, ale niekoniecznie musimy wozić tych wszystkich ludzi po całym świecie, skoro dobrych DJ-ów i DJ-ek jest w każdym mieście na pęczki. Racjonalizacja transportu, zmniejszenie skali, postawienie na lokalność, może powolne odrywanie się od toksycznego mleka sponsorów (które i tak się wyczerpie, kiedy uderzy kryzys finansowy, a uderzy na pewno) – to główne wyzwania, jakie stoją dzisiaj przed kulturą klubową. Widać progres, szczególnie w odczarowywaniu festiwali – jak grzyby po deszczu wyrastają małe, lokalne festiwale, które przyciągają nie wielkimi nazwiskami, a świetną atmosferą, czy interesującą lokacją. Klubowa społeczność potrafi się jednoczyć w ważnych sprawach, nawet w krajach o tak zgniłej tkance społecznej, jak Polska – kiedy wybuchło szambo wokół symetrystycznych czy homofobicznych zachowań różnych podmiotów wobec ataków na społeczność LGBTQ+ po Marszu Równości w Białymstoku, scena i publiczność ruszyły na solidarną odsiecz. Bo kultura klubowa przyciąga nie tylko brosów w v-neckach mówiących mordo, masz jakiegoś nosa? pod kiblem, ale także ludzi otwartych, zaangażowanych i świadomych, czemu dowodzi ogromny sukces najróżniejszych imprez czy składanek charytatywnych. Jeśli przy okazji zabawy możemy zrobić coś dobrego dla świata – tym lepiej! A malkontenci niech dalej gadają o zielonej modzie czy o tym, że na akcjach charytatywnych ludzie buduję markę własną – historia oceni, kto miał rację.

Dzisiaj, kiedy scena, jak i optyka wokół muzyki elektronicznej i klubowej zmieniły się diametralnie, tego typu wsparcie może powodować wiele problemów i wypaczeń, ale 6 czy 7 lat temu różne marki pozwalały zaprosić do Polski naprawdę rewelacyjnych artystów i artystki, których występy inspirowały kolejnych ludzi do dalszego muzycznego rozwoju. Owszem, dominacja marek staje się powoli uciążliwa, a festiwaloza to temat wielu dyskusji, ale na którymś etapie bratanie z markami było może nie tyle konieczne, co po prostu bardzo przydatne. Co nie znaczy, że nie trzeba stawiać granic. Powiedzenie nie ma etycznej konsumpcji na obecnym etapie kapitalizmu ma w sobie sporo prawdy, ale nie zwalnia zupełnie z myślenia. Tak bardzo, jak niemożliwe jest kompletne życie poza systemem, można jednak podejmować trudne decyzje. Black Madonna wycofała się z festiwalu Intersect, bo ten był sponsorowany przez Amazona. Trudno o przykład bardziej diabolicznej korporacji i wcielenia dystopijnego kapitalizmu, więc akurat ta decyzja do najtrudniejszych nie należała. W Polsce dość problematyczne jest to, że jeden z największych festiwali z muzyką elektroniczną i klubową sponsoruje absolutnie szkodliwa klimatycznie firma energetyczna, ale głośno wskazywał na to wyłącznie prowadzący Brutaż Rrrkrta. W związku z katastrofą klimatyczną możemy obserwować wzrost inwestycji w kulturę i rozrywkę najróżniejszych podejrzanych firm chętnych wybielić swój wizerunek, więc klubowa społeczność stanie przed kolejnymi etycznymi wyzwaniami: czy grać na BP czy Shell Music Festival? Należy też pamiętać, że artystki i artyści to ludzie funkcjonujący w tym samym systemie, co my, a jak na razie za wszystko trzeba po prostu płacić. Rundka po festiwalach to dobry sposób na to, żeby zarobić na kilka miesięcy spokoju w studiu. Nie ma w tym nic złego, ale na znaczące gesty też powinno być miejsce. Podobnie jest z ekologiczną świadomością – nawet najbardziej demoniczne emanacje kultury festiwalowej zaczynają ekologiczne zabiegi. Ba, siedlisko klubowego Babilonu, jakim jest Ibiza, też zaczyna myśleć o zmianie myślenia o środowisku, sukcesywnie eliminując plastik, czy pracując nad instalacjami odzyskującymi wodę. Nawet jeśli to moda, to nie ma w tym nic złego – ostateczny efekt będzie pozytywny.

Również styl życia, jaki w pozytywnym świetle prezentuje wielu z nich (choćby Peggy Gou), jest destrukcyjny dla naszej planety – luksusowe dobra, rzadkie materiały z eksportu, egzotyczne jedzenie, prywatni kierowcy, wieczna podróż. Branża modowa jest jednym z największych niszczycieli planety, nie tylko przez dokładanie się do emisji CO2, ale także przez rozbudzanie najgorszych konsumpcyjnych aspiracji. Na tym etapie wiemy, jak bardzo konsumpcja bez umiaru równa się destrukcji naszej planety. A jednak łatwo zobaczyć, do jakiego stopnia ta branża skorumpowała kulturę klubową. DJ-skie sety przy pokazach, wchodzenie w kooperację z klaunami w rodzaju Virgila Abloha, płatne promocje dla marek. Chcesz być woke? Niszcz rzeczy Louis Vuitton, a nie bierz je za darmo z obleśnym uśmiechem na ustach.

Przyczepiłem się do Peggy Gou dlatego, że jak w wypaczonej soczewce skupia najgorsze cechy cywilizacji prowadzącej do ekologicznej zapaści planety. Artystka nie ma problemu z promowaniem konsumpcjonizmu, niezbyt przejmuje się tym, że bierze pieniądze dosłownie splamione krwią. W grudniu grała na MDL Beast w Arabii Saudyjskiej – reżim Mohammeda bin Salmana robi wszystko, by pokazywać swój kraj jako cywilizowany. Co sprowadza się do organizowania festiwali muzycznych dla influencerów czy zapraszania zawodników amerykańskiego wrestlingu. O dziwo, ta cywilizacja nie chroni dziennikarzy przed zabójstwami, kobiet i osób LGBTQ+ przed dyskryminacją i realną przemocą, a do tego jest w pełni zasilana przez pieniądze płynące z ropy naftowej. Zresztą Peggy chyba lubi autorytarne kraje – Dubaj gości ją dosyć często. Kogo obchodzą prawa człowieka, kiedy można nabić kabzę! Jeść trzeba, ale chyba są granice tego, kto wrzuca jedzenie na talerz i ile tego jedzenia jest.

Peggy jest zdecydowanie najgorsza, bo na plecach alternatywy (jej muzykę wydała np. wytwórnia Ninja Tune) wjechała do świata krwawych szejków i instagramowej próżni sponsoringu marek oraz fejkowego życia w luksusie. Ale wśród technobrosów też jest wesoło, weźmy takiego Bena Klocka, który niemal w każdym wywiadzie odmienia słowo „kultura” przez wszystkie przypadki. Rezydent Berghain i jemu podobni to wcielenie fake wokeness. Wciąż powtarzają banały o medytacji i zbalansowanym życiu, ale grają przez cały rok, często w jeden weekend przemierzając kilka kontynentów. Zresztą nie dajmy się zwieść czarnym koszulkom pana Klocka, on też lubi dyskretny urok burżuazji – w jednym z wywiadów powiedział, że przed setem najbardziej lubi kazać czekać na siebie kierowcom, bo bierze długi prysznic.

Nie wątpię, że tekstów o ekologii będzie w klubowych mediach coraz więcej, ale jeśli przy okazji nie znikną teksty o szkodnikach w rodzaju Gou czy Klocka, nie będzie to miało zbyt wielkiego znaczenia.

Nadchodzi katastrofa klimatyczna, a jej apokaliptyczny przedsmak mamy okazję oglądać w Australii. W tym kontekście coraz częściej pada pytanie, co możemy zrobić dla amortyzowania jej skutków. Kultura klubowa może się w tym wymiarze wykazać, zwijając destrukcyjne tendencje swoich gwiazd i stawiając na mniejszą, bardziej lokalną skalę działań. Czy do dobrej zabawy naprawdę potrzebujemy moralnych zgniłków, którzy biorą pieniądze od zbrodniarzy albo gardzą ludźmi będącymi niżej na społecznej drabinie? Chyba nie. Peggy Gou sprzedawała koszulki z hasłem just gou it, proponuję rozpocząć kolekcję fuck gou. Żart podobny, ale przekaz bardziej światły.

Załóżmy, że jestem młodym, samotnym mężczyzną. Moja praca nie ma zbytniego sensu – a w późnym kapitalizmie poczucie izolacji od pracy jest szczególnie silne – nie mam czasu ani pieniędzy, żeby wyjść na miasto ze znajomymi albo nawet zacząć tych znajomych poznawać. Jestem sfrustrowany i smutny. Wtedy czytam te słowa: „Zachodnia kultura dba głównie o słabsze jednostki, które nie chcą czuć się słabszymi, więc zakłamują rzeczywistość, że są równe i należy im się specjalne traktowanie. Dostają przywileje dzięki temu, że są słabsze, ale nie chcą by mówić o tym wprost. Są mniej zaradne, ale potrzebują mechanizmów ułatwiających, które będą legalnie podnosiły ich wartość. Niestety zamiast być wdzięczne za pomoc, to zaczęły się wywyższać i tworzyć wroga w mężczyźnie”. Patrzę na okładki kolorowych magazynów, wchodzę na Pudelka: wszystko się zgadza, same baby i pedały. Nawet dotychczasowa przystań dla męskich utopii i dystopii, czyli popkultura o nerdowskim zabarwieniu, została przejęta przez Social Justice Warriors. Pracuję ciężko, nie mam z tego nic, nie czuję się słaby, a wszyscy wokół chcą tym „słabym” pomagać, ale nie mnie, a jeszcze zepsuli mi Gwiezdne wojny. Tym łatwiej połknąć Czerwoną Pigułkę.

Demaskacja „ofiar” i feminizmu

Zaglądając na stronę 3R / Czerwona Pigułka (Ruch Na Rzecz Rzeczywistego Równouprawnienia i wydawnictwo książkowe) znajdziemy wiele wiadomości o rozmaitym stopniu prawdziwości, bez rozdzielenia na newsy i opinie: szemrane badania na temat utrwalania stereotypów przez matki, próba wybielania rapera oskarżonego o przemoc domową, najróżniejsze historie samobójstw wywołanych przez kobiety czy krytykę osób związanych z ruchem #metoo. Zresztą właśnie to ostatnie zjawisko stało się mocnym paliwem dla męskich ruchów w Polsce. Prawa rodzicielskie to skomplikowany i mało medialny temat, ale obrona kruchej męskiej tożsamości w patriarchalnym kraju może trafić na podatny grunt. I trafia. Na blogu Men’s Rights Polska praktycznie całą stronę główną zajmują materiały o „demaskowaniu” czołowych postaci ruchu #metoo, podważanie zasadności zarzutów ofiar (o których często pisze się w cudzysłowiu), cytowanie zawiedzionych feministek (najczęściej anonimowo). Te ostatnie to także ulubiona figura ruchów męskocentrycznych. Dobiera się najbardziej dzikie opinie wyrażone przez pojedynczą feministkę (lub byłą feministkę) i prezentuje jako dowód na to, że „nawet feministki widzą problem”. Ruch praw mężczyzn doczekał się nawet swojego kanonicznego dzieła, filmu pt. The Red Pill (a jakże), w którym reżyserka Cassie Jaye (eksfeministka) szokująco odkrywa „prawdę” o tym, że tak naprawdę to mężczyźni są słabą i pokrzywdzoną płcią, bo np. wykonują niebezpieczne prace czy stanowią większość w wojsku.

Równość i empatia, czyli jak wypłukać pigułkę

To prawda, mężczyźni są pokrzywdzoną płcią. Patriarchat krzywdzi wszystkich tak samo. Izoluje mężczyzn od ról społecznych, w których chcieliby się realizować, bo zostały one stereotypowo przypisane kobietom. Wywiera na nich presję, na którą składa się posiadanie siły fizycznej, wieczna walka ze światem i niemożliwość słabości lub emocjonalnego podejścia. Stąd takie, a nie inne wyroki sądów. Stąd lekceważenie pobitych mężczyzn na policji. Nie ze względu na feminizm, nie ze względu na systemowe próby naprawiania wielowiecznych zaniedbań, ale właśnie ze względu na nakładanie chorej odpowiedzialności na kruchą tożsamość. „The Red Pill obala hipokryzję płci, głównie kobiet ponieważ to one sprawują w naszym systemie płeć centralną i przy jej pomocy narzucone zostały nowe prawa (adoracja, mass media przepełnione zniewieścieniem, mężczyzna jest wrogiem, niedorajdą lub głupkiem – mimo, że wychowany został przez kobietę, to nie wini się kobiet). Problemy mężczyzn są mniej ważne dla społeczeństwa (w tym problemy mężczyzn z kobietami), o czym The Red Pill uświadamia. Jeśli masz empatię – wejdziesz w to”. Mam złe wieści dla autora tych słów: wchodzenie w „to” jest właściwie objawem braku empatii. Żyjemy w kraju, w którym postępuje rozkład tkanki społecznej, a empatia praktycznie nie istnieje. Używając skomplikowanych i bolesnych emocjonalnie kwestii, takich jak np. walka o prawa rodzicielskie, do krzewienia uproszczonych i toksycznych ideologii czy nieprawdziwych informacji, ruchy praw mężczyzn jeszcze tę sytuację pogarszają. Oprócz trudno skrywanej mizoginii w ich tekstach bardzo często pojawia się także mniej lub bardziej subtelna homofobia, a nawet nawoływanie do przemocy.

W USA środowiska męskocentryczne stały się siedliskiem ekstremizmu, wizji przemocy i rzeczywistego terroryzmu, a także rosnącą w siłę frakcją polityczną. W Polsce wciąż jesteśmy na początku tej drogi i nie powinniśmy tych ludzi zostawiać samym sobie. Ale musimy działać szybko, bo czasu coraz mniej, a warunków do sięgnięcia po czerwoną pigułkę coraz więcej…

– Polski gamedev znajduje się w czołówce europejskiej, zarówno jeżeli chodzi o wielkość branży, jak i jakość produkcji. Wykonujemy praktycznie taką samą pracę i możemy natknąć się na te same problemy co nasi koledzy i koleżanki na całym świecie. Nie należy zapominać, że gry wideo, w segmencie AAA, indie czy mobilne, to szalenie konkurencyjna branża. Na samym Steamie w ubiegłym roku mieliśmy ponad dziewięć tysięcy premier – mówi Maciej Machowicz, właściciel indie studia Swimming Scorpions. –  Rzeczywiście ostatnio nie było miesiąca bez jakiejś większej afery związanej z wykorzystywaniem pracowników, którzy przez długie miesiące, jak nie lata, pracowali po ponad sto godzin tygodniowo. Osobiście winię dwa czynniki, które sprzyjają powstawaniu takich patologii. Pierwszy: jest to jednak branża, do której w większości idą pasjonaci. Sam nie wyobrażam sobie, abym mógł zmienić gamedev na klepanie kodu w korpo. Tacy ludzie z natury będą w stanie więcej poświęcić dla pracy i pozostać w niej mimo toksycznych warunków zatrudnienia. Drugim czynnikiem jest moim zdaniem brak ochrony pracownika. To jest absurd, że branża warta jakieś 135 miliardów dolarów dopiero pod koniec 2018 roku doczekała się pierwszego związku zawodowego. Wydaje mi się, że późno, ale jednak zdajemy się dostrzegać ten problem i coraz częściej jest on poruszany, choćby przywołując ostatnie gale Independent Games Awards i Game Developers Choice Awards. Jest to jednak zdecydowanie początek drogi do normalności. Nie miałbym natomiast złudzeń, że Polska będzie w awangardzie tego ruchu. W naszym kraju mamy uzwiązkowienie na poziomie 8% i raczej musimy poczekać, aż zmiany z Zachodu przyjdą do nas – kwituje.

Emocjonalną relację z własnym zawodem przybliża Marcin, długoletni pracownik jednego z największych polskich studiów, który przeszedł kilka szczebli devowej kariery. – Nawet w najtrudniejszy dzień pracy, w najciemniejszej godzinie, wracając do domu, pamiętam, że robię gry wideo. Zarabiam na życie, pracując w branży, którą kocham. Ludzie, którzy pracują w niej, to dość specyficzna grupa, może trochę hermetyczne środowisko, które potrafi być zamknięte na outsiderów. Często pojawiają się osoby z wystrzelonym ego, ale nie zmienia to faktu, że są to ludzie magiczni. Ten emocjonalny stosunek pozwala mi dystansować się od problemów: nawet w kontekście crunchu i złych warunków pracy nie oddałbym tego za żadne skarby świata. – Nie znaczy to, że nie widzi ciemnych stron: – W Stanach Zjednoczonych i Kanadzie etyka pracy i system, w którym musisz pracować osiem godzin, nadgodziny, które nie są mile widziane i są płatne, są bardziej respektowane, więc media dużo bardziej piętnują crunch. W Polsce, mam wrażenie, panuje luźniejsze podejście i pracuje się, kiedy się pracuje. – Tego rodzaju postawa nie jest właściwa wyłącznie branży gier, ale w rzadko której branży mówi się o tym tak otwarcie. – Kiedy pracujesz w gamedevie, musisz się godzić na pewne warunki. Jak zaczynałem pracę, zdawałem sobie sprawę z tego, że to jest branża kreatywna. Kiedy zapytasz, czy godzę się na crunch, to powiem, że tak. Kiedy zapytasz, czy lubię crunch, powiem, że nie.

Ale ponownie, osłoną przed tymi myślami jest poczucie spełnienia, jakie daje ten rodzaj pracy: – To nie jest robienie programów księgowych czy sprzedawanie butów, to jest robienie gier wideo. Uważam, że powinni przy tym pracować ludzie z pasją. Przy pięcioletnim cyklu produkcyjnym jest jasne, że będą różne iteracje, należy się liczyć z tym, że pół roku pracy będzie trzeba wyrzucić przez okno i że będą opóźnienia, które będzie trzeba nadrobić. – Mojemu rozmówcy nie jest jednak obca świadomość wyzysku: – Rzecz, która moim zdaniem nie jest OK: pracodawcy wykorzystują dobrą wolę pracowników i nie dają niczego w zamian. Choćby nadgodziny: były płatne, kiedy były ogłoszenia, że będą płatne. W innym przypadku nadgodziny, bezpłatne, wynikały z natłoku zadań, których nie sposób było wykonać w normalnym wymiarze pracy. W zależności od tego, kto jak zarządza produktem, to zdarza się często bądź rzadziej. Miałem takie sytuacje, że przez dwa–trzy tygodnie nie wychodziłem z pracy, zdarzało mi się pracować dwie doby bez snu. To mogło wynikać z niefrasobliwego zarządzania, bo byłem też przy projektach, przy których nigdy nie było crunchu i wszystko było na czas.

Skoro crunch jest w jakimś stopniu nieunikniony, to powinien być przynajmniej rekompensowany. – Zdarza się, że często tego brakuje. Brakuje, żeby ktoś powiedział: teraz pracujemy sześć dni bez przerwy, ale potem dostaniecie urlopy, a nadgodziny będą płatne. Można wszystko zaplanować, ale po drodze dzieją się niespodziewane rzeczy, na które nie można być gotowym. Godzę się z crunchem, ale chciałbym być pewny, że zostanę odpowiednio doceniony za ciężką pracę. Bardzo często w polskich firmach jedyne, co z tego masz, to satysfakcja. Są oczywiście wyjątki: miałem kiedyś bardzo ciężkie dwa miesiące pracy. Nie miałem wtedy kontaktu z rodziną poza telefonem, nie spotykałem się z żadnymi znajomymi. Wracałem w sobotę do domu, wypijałem trzy piwka, odpalałem blanta i przesypiałem całą niedzielę. Kiedy skończyliśmy ten etap, mój producent dał mi tygodniowy urlop i mocno mi podziękował, w pełni zrekompensowano mi to pieniężnie i poczułem, że było warto.   

W naszej rozmowie wyniknął inny wątek, który również spędza sen z powiek pracownikom i pracowniczkom rodzimej branży gier: imigracja. Co ciekawe, nie tylko tańsza siła robocza z Ukrainy komplikuje sytuację – coś, co obserwujemy na całym rynku pracy. Również kult zachodniego herosa: – Zdarza się, że firmy, głównie duże studia, sprowadzają na preferowanych warunkach ludzi ze znanych zachodnich studiów, którzy wykonują tę samą pracę co my – i robią to z jakością dokładnie taką jak nasza. Ich warunki finansowe są dużo lepsze niż nasze, co bywa frustrujące. – Polskie studia, szczególnie takie, które odniosły sukces za granicą, mają do zaoferowania niskie koszty życia przy wysokiej pensji i przygodę w egzotycznej dla wielu Polsce. Bardzo często odbywa się to kosztem rodzimej siły roboczej, która czuje się pokrzywdzona. – Moja pensja była zamrożona na długi czas, bo nie wdrożono nowego systemu premiowego, czułem się niedoceniany i przepracowany. Odszedłem. Dalej pracuję w branży, ale robię gry mobilne. Mam czasem z tym problem rodzaju etycznego [rynek gier mobilnych jest kompletnie zdemoralizowany i nastawiony na maksymalne wyciskanie pieniędzy z użytkowników i użytkowniczek, głównie przez podstępne mechanizmy monetyzacyjne, często o charakterze hazardowym – red.], ale przynajmniej wiem, kiedy wyjdę z pracy, i wiem, że zostanie ona odpowiednio wynagrodzona. – Jak widać, nawet pasja ma swoje granice.

Marcin zaczynał od pracy testera, ale wspinał się po szczeblach i pracował w różnorodnych rolach, które sprawiały mu satysfakcję, bo dawały okazję do kreatywnej pracy. Najgorsze wspomnienia z obcowania z gamedevem mają osoby, które zatrzymały się na etapie testera. – Istnieją tzw. testerskie gułagi, firmy, do których outsourcowano robotę testerską z innych studiów – mówi mi anonimowo jedna z osób, które odeszły z branży. – Jako testerka pracowałam trzy lata i miałam dość. Normą był lekki mobbing, powodowany poczuciem, że każdego można zastąpić. Pracowaliśmy na śmieciówkach, wyszarpanie urlopu, nawet z powodów zdrowotnych, było niemożliwe, więc w pracy pojawiali się ludzie w stanie zupełnie nienadającym się do wyjścia z domu. Docenianie czy słowa wsparcia? Zapomnij, byliśmy beztwarzową masą. Elastyczny czas pracy sprowadzał się do tego, że każdy musiał być na zawołanie, nawet kiedy kolidowało to np. z uroczystością rodzinną. Presja na wyniki była wręcz obezwładniająca.

Jakub, który pracował jako tester zarówno w Polsce, jak i poza nią, porównuje: – Zdarzyło mi się też pracować w devstudiu w Anglii. Atmosfera tam była znacznie lepsza. Szefostwo znacznie bardziej doceniało pracę testerów, podczas gdy w Polsce praktycznie zawsze miałem wrażenie, że przełożeni wiedzą, że łatwo mogą mnie zastąpić, i nie będą się nawet wahać. Przekładało się to też na zarobki: w CD Projekt tester zarabia absolutną minimalną krajową (nawet pomimo kilkuletniego doświadczenia). – Luksusem są także materialne warunki pracy, w wielu „gułagach” nie było nawet przestrzeni socjalnej czy miejsca do odpoczynku.

Kapitalizm w swoim późnym stadium zastawia na nas zbyt wiele psychologicznych pułapek, żeby je zbywać prostym: jak chcą, to niech pracują! Potrzebujemy mechanizmów, które bronią ludzi przed wyzyskiem, ale także przed nami samymi. Czy pasja jest warta pracy dwie doby bez przerwy? Co z długofalowymi skutkami zdrowotnymi, zarówno fizycznymi, jak i psychicznymi? Pozytywnym rozwiązaniem, sprawdzonym w innych branżach, także rozrywkowych, jest uzwiązkowienie i szczelne przepisy prawa pracy. Ale w Polsce zarówno jedno, jak i drugie mocno kuleją. Branża gier rośnie i jest to wzrost – przynajmniej na razie – nie do zatrzymania. To także relatywnie młoda gałąź gospodarki, wciąż dryfująca po wielu nieznanych i nienazwanych przez prawo wodach. Jedno powinno być pewne, niezależnie od branży – godziwe warunki pracy to prawo, a nie przywilej, który można nadrobić pasją. Nie wątpię – i to też podkreślały osoby, z którymi rozmawiałem – że są w branży gier dobre miejsca pracy, szanujące czas i zdrowie pracowników i pracowniczek i balans między pracą a odpoczynkiem. Ale od crunchu po prostu trudno uciec, a jego wszechobecność jest symptomem głębszego problemu.

Ogrywając nowe tytuły, miejcie na uwadze to, że stoją za nimi ciężko pracujący ludzie – droga do zapewnienia im godnych warunków może wydawać się długa i trudna, ale warta wysiłku. Czy historie moich bohaterów i bohaterek można rozciągnąć na całą branżę? Pewnie nie, ale każdy podkreślał, że zjawiska, które opisują, są normą mniej więcej wszędzie. Podejrzewam, że wielu woli nie widzieć wyzysku, bo robią, co lubią, a do tego mają ambicję, która często podszeptuje nam autodestrukcyjne zachowania. Dlatego tak ważne są mechanizmy, które pozwolą na wdrożenie zdrowych warunków pracy. Pracoholizm to nie zaleta na konkurencyjnym rynku, ale choroba społeczna. A choroby najlepiej leczy się systemowo.

Marta Malinowska wątpi w istnienie utwardzonego w kamieniu rapowego rzemiosła. – Co to właściwie znaczy? Czy to jest ta część, która świadczy o umiejętnościach związanych z flow, szybkością składania rymów? Wydaje mi się, że dzisiaj mogłyby się na to składać zupełnie inne elementy, np. świadomość swojego wizerunku i konsekwentne rozwijanie jego elementów, tworzenie swojego stylu i niepowielanie trendów. – Z kolei Mateusz Natali zanik tradycyjnego rzemiosła wpisuje w szersze społeczne trendy: – Po części wydaje mi się, że to jest problem całościowy, nie tylko rapu, bo widzimy tabloidyzację i fastfoodyzację wszystkiego. Media działają na zasadzie nagłówków, tematy są, a zaraz ich nie ma, puszcza się dalej niesprawdzone rzeczy, bo trzeba być pierwszym. Tak samo raperzy muszą iść na ilość i na tempo. Mało kto może sobie pozwolić na to, żeby dwa–trzy lata było o nim cicho i wrócił z płytą. Łona może tak robić, Sokół może tak robić, ale większość osób po rocznej ciszy straci publiczność, bo ludzie znajdą sobie kogoś nowego do śledzenia i słuchania. Tempo jest duże i wymusza częstotliwość publikacji. Kiedyś wydawanie dwóch płyt rocznie wydawało się przesadą, teraz niektórzy potrafią wcisnąć trzy. Tempo determinuje mniejszy czas na dopracowanie wszystkiego. Nie masz czasu na szlifowanie skillsów i nagrywanie iluś tam numerów w podziemiu, zagranie kilkudziesięciu koncertów na przeglądach dla 10 osób, gdzie sobie wyrobisz emisję głosu, kontakt z publiką itd. Często puszczasz pierwsze numery, jest szał, masz trasy i już wchodzisz na scenę na pierwszy koncert i masz pełny klub. I jest oczekiwanie, że umiesz ten koncert zagrać, ale jak się miałeś tego nauczyć, skoro nigdy nie grałeś? A młodsi raperzy wiedzą, że muszą skorzystać z tego, że masz swój moment.

Jeszcze do niedawna łatwo było spotkać tzw. łowców przekazu, którzy bronili rapu przekazującego – wedle ich mniemania – zestaw ważnych wartości. – Słowo „przekaz” się zdewaluowało bo jak nawijał Tede,  przekaz to był przekaz o tym, że masz przekaz. Wielu słabych artystów się nim zasłaniało. Kiedyś było choć trochę nadziei, teraz czasy są takie, że niespecjalnie jest w co wierzyć: planeta zdycha, internetowa wolność okazała się złudzeniem, w polityce nie ma mniejszego zła, jest tylko większe i największe. To i włazi ten różowy nihilizm w brudnych balenciagach – tłumaczy w swoim stylu koniec kariery tego określenia Flint. Ale młodsze pokolenia po prostu przewartościowały pewne pojęcia. Marta Malinowska: – To może zabawne, ale dla mnie najważniejsza w rapie jest „prawda”. I tę prawdę można różnie rozumieć, np. Żabson jest dla mnie bardzo prawdziwy w tym, co robi, podobnie Rogal DDL.

Autentyczność jest czymś zupełnie innym dla pokoleń wychowanych już w epoce social mediów. Ale jest jedna bolączka młodego polskiego rapu, na którą zwracają uwagę zarówno Malinowska, jak i Flint: kopiowanie. – Mam bardzo dużo sympatii do tego, co robi Multi czy Igi, ale słychać u nich dużo patentów, które słyszeliśmy u zagranicznych artystów. Smolasty wyraźnie inspiruje się sceną Toronto. Myślę wtedy: super, że to lubicie! Ale zastanawiam się, co się dzieje w procesie tworzenia, że te brzmienia przenosi się jeden do jednego. To jest mój główny problem z nowym rapem: bezpośrednie rżnięcie patentów – mówi dziennikarka. – Słychać mocne wpływy afrotrapu, muzyki z Ameryki Południowej czy sceny francuskiej, która zawsze miała u nas szczególne miejsce. I jako osoba, która intensywniej interesuje się zagranicą niż Polską, kiedy słyszę, że Białas wydaje kawałek brzmiący dokładnie jak kawałek MHD, który słyszałam pół roku wcześniej, to mnie to średnio grzeje. Lubię oryginalną wersję i chciałabym lubić oryginalną wersję naszego brzmienia.

A takie istnieje, choć często w rozmowach o rapie ginie pod wspólnym szyldem. Flint: – Rap to państwa. Bananowa republika trapowa. Księstwo hip-hopu. Autonomia uliczna pod wezwaniem ACAB i PDW. Każdy ponad każdym skurwysyn, drugiego traktuje, jakby był niczym. Ale rap musi mieć frakcje, spina się go pod jednym parasolem jak koalicję wyborczą, a pod nim są ludzie, którzy słuchają zupełnie innej muzyki, czego innego w niej szukają. Numery powstają inaczej, w innym celu, mają inny rytm, inny typ wokalu, inne konstrukcje, inne targety. – Malinowska za najbardziej unikalną emanację rodzimego hip-hopu uznaje rap uliczny: – Jeśli miałabym wskazać najbardziej „nasze” brzmienie, to wskazałabym taki rap z pogranicza patologicznych sytuacji i kojarzący się z ludźmi z dużych osiedli. W nich jest najwięcej takiego „własnego” charakteru.

Zarzewiem konfliktów bywa również model kariery, który znacząco zmienił się od pionierskich czasów. – Jan-rapowanie powiedział mi kiedyś w wywiadzie, że dzisiaj różnica jest w tym, że kiedy zaczyna się nagrywać, a nawet myśleć o rapowaniu, to od razu wiadomo, gdzie można dojść z tą muzyką. Jeżeli będzie się konsekwentnym, będzie można wyjeżdżać za granicę, robić duże płyty, zajebiste teledyski i obserwując to, co się dzieje dookoła, raperzy od razu widzą to, co mogą zaimplementować do siebie. Stara szkoła w wielu przypadkach rezygnowała dość szybko, bo nie miała poczucia punktu docelowego i poddawała się destrukcyjnym bodźcom, które pojawiały się po drodze – mówi Malinowska. Wtóruje jej Natali: – Wini mówił w którymś z ostatnich wywiadów, że dużo patrzy w kwestii przedsiębiorczości na młodych, którzy są skoncentrowani na swoim sukcesie. W jego pokoleniu to była bardziej zajawka, nie byli nastawieni na zrobienie z tego biznesu, ci młodzi są bardziej ogarnięci w kwestii tego, czego chcą i co chcą osiągnąć. – Ale kryje się w tym lekcja, na którą zwraca uwagę twórca Popkillera: – Młodzi mogą się nauczyć tego, żeby się nie zachłysnąć sukcesem, bo to wszystko może się jeszcze pięć razy zmienić. To jest też teraz największa pułapka – możesz nagrać piąty czy szósty numer w życiu i mieć od razu milionowe liczby i wielkie trasy koncertowe. Tak szybko to przychodzi, że będzie trudno sobie poradzić, kiedy to odejdzie. Ci starsi gracze mają to lepiej przepracowane – czasem długo do tego dochodzili, czasem mieli tąpnięcia w karierze. Jak Borixon, który się przecież odbudował po paru chudych latach – i takiego dłuższego spojrzenia i pokory mogą się nauczyć od niego ci młodsi chillwagonowcy. – Problemem w porozumieniu bywają też inne okoliczności, które nie były do końca dostępne starszemu pokoleniu: – W przypadku Multiego wydaje mi się, że bardzo pomagają mu zasoby finansowe, które wyrobił sobie wcześniej, i to głównie dzięki nim jest w tym miejscu. W muzykę trzeba ciągle inwestować i on może sobie na to pozwolić. To jest jego samodzielny biznes, nie pojawił się duży, zewnętrzny majors, który w niego zainwestował – tłumaczy dziennikarka Trójki. I dopowiada: – Zdaję sobie sprawę, że starsze pokolenie może boleć to, że taki Young Multi po roku na scenie bierze więcej za koncerty niż oni po 20 latach grania.

Gdzie w tym wszystkim jest publiczność? Flint nie szczędzi jej ostrych słów: – Dzieciaki chcą słuchać tego co wszyscy, nawet outsiderstwo jest kolektywne i undergroundowi idole mają elitarne we własnym odczuciu sekty, które zachowują się jak fani Taconafide. – Natali zwraca uwagę, że taki trend nie jest właściwością tylko naszych czasów: – Oczywiście, jest dużo sezonowych słuchaczy, bo jest moda, bo koledzy słuchają hitów, ale to też jest naturalne przy tej skali popularności gatunku. U mnie w klasie przecież też wszyscy słuchali Eternii czy drugiego WWO, a wiadomo, że dalej zostały przy tym pojedyncze osoby. – Często można przeczytać, że młodzież nie szanuje klasyki. Ale dziennikarz Popkillera zwraca uwagę na racjonalne korzenie tego zjawiska: – Młoda publiczność nie zna wszystkich starych rzeczy i niekoniecznie jest to wina jej ignorancji, tylko po prostu ilości wydawnictw. Gdybym teraz wchodził w zajawkę rapem, to nie wiem, czy miałbym czas posprawdzać klasyki, jeżeli wychodzi tyle rzeczy na bieżąco. Jeżeli tygodniowo wychodzi tyle płyt co wcześniej rocznie. W podsumowaniu roku Popkillera mieliśmy prawie 300 płyt prenominowanych do głosowania!

Nie brakuje postaci, które tworzą naturalny pomost między pokoleniami. Natali w Stanach za taką osobę uważa E-40, a w Polsce Borixona. – Wszystko zależy od głodu świeżości. Jeśli ciągle szukasz nowości, a nie zamknąłeś się na etapie tego, co ci się w jednym momencie spodobało, to nie będziesz miał problemu. Borixon zawsze szukał nowinek, przecież jego niektóre single z początku lat 2000. brzmią nadal świeżo, bo to były rzeczy wychodzące w przód od tego, co się działo. Nie stracił tego głodu świeżości i to się teraz fajnie odbija w Chillwagonie. – Flint również wskazuje wiele przykładów, kiedy rap odkleił się od metryki: – O konflikcie pokoleniowym mógłbym mówić w czasach Aptaunu, w czasach największej prosperity Zeusa, Bisza, Laika, kiedy po szpilkach wbijanych starszym do góry wchodził Solar z Białasem, a dinozaury trzymały koryto. Teraz to bez sensu. Borixon, Paluch, Kękę, Tede czy Sokół wydają się ludźmi bez metryki. OK, lepiej piszą (jak chcą), więcej przeżyli i tak dalej, ale nie są do osadzeni w kontekście pokoleniowego konfliktu, bo bez problemu posługują się nowymi narzędziami, często lepiej od młodych. Hewra może mieć młodociany target, ale w sporej mierze robi to staruch z drugiego garnituru JWP. Jan-Rapowanie, właśnie nagrodzony jako odkrycie roku, duszę ma ewidentnie trueschoolową, sypie aluzjami na prawo i lewo, to widać po sposobie, w jaki pisze. Pikers debiutował u VNM-a, Kaz Bałagane miał gdzieś na początku kariery Ostrego na swoim bicie. Data urodzenia to jak miasto, z którego pochodzisz, osadzenie subkulturowe. Obecnie to już nieważne. – Z kolei Marta Malinowska wskazuje na sukces pokolenia, które nie mieści się w kategorii weteranów czy młodziaków. – Między tymi najstarszymi a najmłodszymi jest jeszcze pokolenie pośrednie i mam wrażenie, że to oni dzisiaj rozdają karty. Na przykład ekipa SB Maffiji, której nie można odmówić tego, że ma wizję w budowaniu swojej wytwórni. Vlogi, materiały z tras – wszystko jest na poziomie dużej wytwórni pod względem realizacji. Chcą zbudować coś, co będzie stało na stabilnych nogach. To średnie pokolenie jest też dobrym probierzem zmian w rapie: raperów bardziej kojarzymy z wytwórnią, która ich wydaje, niż z miastem, z którego pochodzą.

O ile trudno pokonać armię internetowych śmieszków i trolli, o tyle konflikty między artystami załagodzić zaskakująco łatwo. Przynajmniej tak twierdzi Natali: – Często wystarczy, żeby ktoś się z kimś poznał, przegadał, zobaczył, że ma podobny vibe, pomijając różnicę wiekową czy brzmieniową. Wydaje mi się, że z jednej strony jest takie okopywanie się, a z drugiej strony brak możliwości przecięcia się. – Wskazuje tutaj dużą rolę wspólnych występów: – Jeśli chodzi o koncerty w ciągu roku, to są zazwyczaj osadzone wokół jednego klimatu, bo to jest też sensowne pod kątem organizacyjnym i finansowym. Przy festiwalach to się bardziej miesza, ale jest część festiwali, które skręcają w jedną lub w drugą stronę. Wymieszana scena to też fajna okazja do nawiązywania kontaktów. Jeśli chodzi o galę Popkillerów, to chcieliśmy, żeby się zrobiła z tego taka impreza branżowa, na której raperzy rzeczywiście będą mieli okazję spotkać się, pogadać, czy po wielu latach, czy poznać się ze sobą. Było widać – i przed kamerą i za kulisami – zajawkę i u starszych graczy, i u młodszych, którzy mówili, że super, że można poznać tyle legend. Szacunek jest, tylko często nie ma go gdzie wyrazić. A czasami problemem jest wykonanie tego pierwszego kroku, ludzie myślą, że głupio się odezwać. Nawet Young Multi mówił o współpracy z Peją, że obawiał się, że Peja go zleje albo nieprzychylnie potraktuje, bo to przecież zupełnie inna stylistyka.

Przy tej skali zjawiska konflikty są nieuniknione. Ale przyglądanie się racjom stojącym za każdym odłamem rapowej publiczności i krytyki jest fascynujące – wiele mówi o ewolucji, jaką przeszedł ten gatunek, i o miejscu, w jakim się znajduje obecnie. Czy jest szansa na sztamę między łbami „starymi” a „młodymi”? Kto wie, chociaż może się okazać, że taka zgoda jest zupełnie niepotrzebna – polski hip-hop radzi sobie doskonale bez niej. Czymkolwiek ten „polski hip-hop” dzisiaj jest.

Wojtek to pozytywny człowiek, nie tylko słusznie wskazuje bariery, ale i ma na podorędziu rozwiązania, które w gruncie rzeczy są bardzo proste do wprowadzenia. – Od czasu tamtego feralnego Open’era nie jeżdżę na festiwale. Na pewno gdyby były utwardzone ścieżki, oddelegowani przeszkoleni asystenci, platformy bliżej sceny, specjalne, zapewniające trochę prywatności pomieszczenia do odpoczynku i łatwo dostępne łazienki dla osób z niepełnosprawnościami, ponownie zacząłbym na nie uczęszczać. Chciałem nawet pojechać w tym roku na OFF-a i przekonać się na własne oczy, jak to teraz wygląda, ale odległość między Gdynią a Katowicami skutecznie mnie zniechęciła.

Od czasu naszej rozmowy Wojtek nie tylko zdecydował się na wyjazd na katowicki festiwal, ale też kupił samochód dostosowany do jego potrzeb, co z pewnością wiele zmieni w jego życiu. – Problem z dojechaniem na miejsce festiwalu lub koncertu to rzecz, która najbardziej utrudnia mi aktywny udział w życiu kulturalnym. Przejechanie tylu kilometrów to dla mnie wielka wyprawa, w którą muszę zaangażować kilka osób. Nie jest też łatwo ze znalezieniem odpowiedniego środka transportu: kolej jest średnio dostosowana, podobnie autobusy i lot samolotem. Wynajęcie samochodu dla niepełnosprawnych jest horrendalnie drogie. Najlepsze w tej sytuacji jest kupienie własnego auta, ale to już wydatek rzędu co najmniej 40 tysięcy złotych. A poza transportem trzeba jeszcze znaleźć wygodne, przestronne miejsce zakwaterowania.

Infrastruktura jest ważnym aspektem, ale równie ważne jest rozumienie potrzeb osób z niepełnosprawnościami w głębszym wymiarze. – Na pewno istotne jest dla mnie to, żeby móc śledzić występ danego artysty na scenie i być w środku wydarzeń, pośród ludzi, a nie tkwić gdzieś w kącie, daleko od sceny, otoczony osobami, które stoją przed tobą i zasłaniają ci widok. Marzą mi się specjalnie miejsca przy scenie z dogodnym dojazdem do wyjścia i oddzielone od tłumów pewną strefą buforową, którą mógłbym jednak opuścić w momencie, kiedy nabiorę pewności i poczuję się bezpiecznie.

Czy istnieją zatem miejsca, które spełniają choć minimum wymagań? – Myślę, że Ulica Elektryków w Gdańsku wygląda pod tym względem całkiem przyzwoicie, gdyby nie to, że strefa VIP jest na piętrze. Co było dla mnie sporym utrudnieniem podczas eventu sylwestrowego, bo tylko tam mogłem odebrać specjalne opaski, ale na szczęście menedżer był bardzo pomocny i w dziesięć minut wszystko zorganizował, nawet talony na alkohol. Z tego, co wiem, byłem pierwszą osobą na wózku w tym klubie, a istnieje on już kilka lat. To była bardzo dobra impreza, polecam to miejsce.

Do tego, że prywatne przedsięwzięcia nie czują w Polsce potrzeby działania ponad absolutne minimum pozwalające zarobić, dochodzi bierna lub nawet wroga postawa państwa wobec osób niepełnosprawnych. – Temat wsparcia państwa trochę mnie triggeruje. Co tu dużo mówić, jest ono bardzo znikome. Jeśli chodzi o finanse, to państwo gwarantuje rentę socjalną, bardzo skromny dodatek pielęgnacyjny i wsparcie dla opiekuna, najczęściej matki, jednak to ostatnie świadczenie obowiązuje tylko w przypadku gdy osoba, która je pobiera, nie pracuje. Trochę lepiej to wygląda pod kątem zaopatrzenia w sprzęt medyczny, sam posiadam respirator z NFZ-u, tylko jest przy tym bardzo dużo papierologii, trzeba też często bywać u lekarza rodzinnego, żeby wystawiał ci skierowania do różnych specjalistów, sam nie byłbym w stanie niczego załatwić. Niestety prawie wszystko rozchodzi się o pieniądze. Państwo słabo pomaga – gdybym chciał mieszkać sam, to musiałbym zarabiać co najmniej 10 tysięcy złotych miesięcznie…

Wojtek swoje doświadczenia opisuje w mediach społecznościowych – jego statusy na Facebooku są niepozbawione humoru, choć najczęściej mówią o oburzających bądź depresyjnych aspektach realiów życia z niepełnosprawnością w Polsce. Instagramowe konto Life On Wheelz tryska pozytywną energią. – W swoim życiu miałem dość często do czynienia z nietolerancją, która była powodowana zarówno niewiedzą bądź strachem, jak również złą wolą. Postanowiłem więc wykorzystać nabyte przeze mnie doświadczenia i stworzyć profil na Instagramie, na którym przez relacjonowanie mojego codziennego życia, będę starał się walczyć z takimi postawami. Moim głównym celem jest zmiana postrzegania osób z niepełnosprawnościami przez większość społeczeństwa, a także skłonienie nas do bardziej aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym i mówienia wprost o naszych potrzebach.

Wojtek jest aktywny, m.in. prowadzi rewelacyjną poptymistyczną audycję w radiu Kampus – Carpigiani – myśli o DJ-ingu w większym wymiarze, pozytywny odbiór Life On Wheelz daje mu energię do działania. Ale ile osób z niepełnosprawnościami chowa się w domach, bo nie ma siły na walkę z antyludzką infrastrukturą i nietolerancją? Ile rezygnuje z wyjścia na koncert czy choćby do kawiarni z obawy przed zderzeniem się z przeszkodą nie do przejścia? Na naszym społeczeństwie, rzekomo chrześcijańskim, leży obowiązek stworzenia dobrej przestrzeni do funkcjonowania każdej jednostki. Z relacji Wojtka Sawickiego wynika, że z tego obowiązku się nie wywiązujemy. A skoro rozmawialiśmy o branży rozrywkowej, dość progresywnej i (powiedzmy) empatycznej, tym bardziej powinniśmy się postarać, byśmy w kontekście takich osób jak Wojtek nie mówili o heroizmie. Niczyje życie nie powinno być walką.

Skrupulatne rozbieranie trailerów na czynniki pierwsze, komentowanie castingów, spekulacje i fanowskie teorie – to wszystko przestało być miłą zabawą, a zaczęło ocierać się o emocjonalną działalność terrorystyczną.

Jasne, studia produkcyjne niejako w tym uczestniczą (choćby wypuszczając teasery trailerów), co tylko pogłębia problem. Internetowe petycje i wrzuty na Twitterze to aktywność głośnej mniejszości, czasem z bardzo nieetycznych pobudek – jak niemal zakończona sukcesem kampania przeciwko Jamesowi Gunnowi (reżyserowi Strażników galaktyki), rozkręcona przez prawackich trolli. Jako publiczność musimy dawać autonomię ludziom, którzy tworzą, nawet jeśli ich twórczość to komisyjne barachła jadące na nostalgii. Jednym z największych kłamstw internetu jest pogląd, że mamy prawo i roszczenia wobec czyjejś twórczości. Nie, nie mamy. I pamiętajcie o tym następnym razem, kiedy będziecie podpisywać kretyńską petycję o relokację smoka czy nowy projekt komputerowego jeża.